Network ikiden fazla bilgisayarin birbirleriyle iletisim halinde olmasidir. Bu iletisim internet üzerinden farkli kitalardaki iki bilgisayar arasinda da olabilir , ayni mekan içinde olan iki bilgisayar arasinda da. Eger bu bilgisayarlar ayni yerel alan içinde bulunurlarsa bu network ,
LAN (local area network) olarak adlandirilir. Bu is için her bilgisayarda iletisimi saglayan ethernet kartlari ve gerekli kablolar mutlaka olmalidir. LAN büyüdükçe bu sisteme HUB , Server gibi LAN`in hizini ve yetenegini arttiracak üniteler eklenir.
LAN ILE YAPILABILECEKLERINIZ
LAN`in temel faydasi verilerin paylasimidir. Ancak bunu çok farkli yollarla kullanabilirsiniz. Örnegin ofislerde tek bir yazicinin bütün ofis çalisanlarinca kullanilabilmesi , bütün kullanicilar arasinda haberlesmenin bilgisayar ekranindan yapilabilmesi , gelen fakslarin kullanicilarin ekraninda görüntülenebilmesi ve her kullanicinin kendi sisteminden faks çekebilmesi , bir uygulamanin server üzerinde çalisirken birden fazla kullanici tarafindan kullanilabilmesi. Ev ve ofis kullanicilari tek bir internet baglantisi ile birden fazla bilgisayari internet’e baglayabilir , e-mail alip verebilir ve hatta oyun oynayabilirler.
LAN TIPLERI:
Iki bilgisayar arasindaki LAN : Bu en küçük lan tipi ayni zamanda en hesaplim olanidir da. Her iki bilgisayara ethernet karti takmak ve bu kartlari CAT5 standardinda cross bir kablo ile baglamak yeterlidir.
Ikiden fazla bilgisayar arasinda BNC ile kurulan LAN: Bilgisayar sayisi ikiden fazla ise izlenebilecek iki yol vardir. Bunlardan birincisi tüm bilgisayarlardaki ethernet kartlarini BNC kablolar yardimiyla seri olarak baglamaktir. Bu sistemde her bilgisayar bir sonrakine baglanarak bir zincir kurulur. Zincirin basina ve sonuna ise sonlandirici adi verilen bir parça yerlestirilir. Ancak oldukça eski olan bu sistemin pek çok dezavantaji var. Bunlardan birincisi BNC kablolarla 100Mbitlik baglanti kurulamamasi. Diger bir dezavantaj ise kablo aginin herhangi bir noktasindaki kopma veya arizanin tüm LAN`in iletisiminin kopmasina yol açmasi. Ancak üç-dört bilgisayar arasinda ucuza mal olacak bir LAN kurmak istiyorsaniz bu sistemi tercih edebilirsiniz.
Ikiden fazla bilgisayarlar arasinda CAT5 ile kurulan LAN : Günümüzde daha yaygin olan sistem ise tüm bilgisayarlarin CAT5 tipi kablolarla bir HUB`a baglanmasi. Bu sistemde isterseniz her workstation ayni HUB`a baglanarak birbirleriyle iletisim kurmalari saglanabildigi gibi HUB`a bir server baglanarak server üzerinden bilgi paylasimi saglanabilir. Bu sistem 100Mbit ile 1Gigabit arasindaki hizlarla çalisabildigi gibi her makine HUB`a ayri bir kablo ile baglandigindan baglantilardan birindeki ariza digerlerini etkilememektedir. Ayrica günümüzde network üzerinden kullanilabilen programlarin pek çogunda veri iletimi bu sisteme göre tasarlanmistir. Örnegin Logo veya ETA gibi bazi ticari programlar BNC sistemi üzerinde çalismamaktadir. (Bu son cümle bana oldukça mantiksiz geldi,daha önce bu programlarin BNC de çalistigini gördüm,hem niye çalismasin ki ? –webmaster-)
BIR LAN`IN KURULMASI:
Kablolama
LAN`inizi kurarken yapmaniz gereken ilk is kablolarin dösenmesi. Bu sanildigindan çok daha fazla dikkat gerektiren bir is. Kablolarinizin nereden geçecegine karar verirken kablonun üzerine basilmayacagindan ve elektrik hattiniza minimum 10 cm mesafeden geçtiginden emin olun. Ayrica kablonun üzerine agir seyler konmamasi gerektigini de unutmayin. Saglikli bir yapi için kablolarinizin zemin altindaki ya da duvar kenarindaki kanallardan geçmesi en uygun çözümdür. Zemin altindan geçen kanallar daha çok mimari islemler gerektiginden ancak yeni yapilan veya tadilat halinde olan bir mekanda düsünülebilir. Ancak duvar kenarindan giden plastik kanallar hem daha pratik hem de daha hesapli bir çözüm sunar.
Network`ler de kullanilan kablolar diger kablolardan farlidir. Bu kablolarin dösenmesindeki en önemli problem konnektörlerinin takilmasidir. Eger bilgisayarlar birbirine yakinsa 3 veya 5 metrelik hazir kablolar kullanabilirsiniz. Ancak daha fazla uzunluklar için kendi kablolarinizin ucuna kendi konnektörlerinizi baglamaniz gerekebilir. CAT5 kablolarin uçlarindaki konnektörler baglanirken kablo demeti içindeki renkli ince kablolarin belli bir siraya dizilmesi ve konnektörün özel bir pense ile sikilmasi gerekir. Bu yüzden kablolarin uzunluklarini tespit edip siparis üzerine yaptirmak isinizi oldukça kolaylastiracaktir. Eger siz konnektörleri kendiniz takma imkanina sahipseniz konnektörlerin iyi sikildigindan emin olun. Eger BNC kablo ile seri baglantili bir LAN kuracaksaniz isiniz daha kolay. Çünkü BNC`lerin konnektörlerini normal bir pense ile takmaniz mümkün. Ama BNC konnektörler daha önce bahsettigimiz özel pense yardimiyla sikilmak üzere tasarlandigindan normal pense ile bu is biraz zordur.
ETHERNET KARTLARININ KURULMASI
Ethernet kartlari bilgisayarin LAN ile iletisim kurmasini saglar. Bu kartlarin takilmasi diger kartlardan farkli degildir. Isterseniz 10Mbit isterseniz 10/100Mbit bir ethernet karti seçin bulacaginiz kart büyük ihtimalle PCI olacaktir. Ilk yapmaniz gereken bilgisayarinizin kasasini açtiktan sonra bos bir PCI yuvasi seçmek. Bu yuvanin arka tarafini kapayan metal parçasini çikarin ; kartinizi yuvaya dik olarak yerlestirip arka tarafini sabitleyen vidayi takin. Hepsi bu.
Daha sonra yapmaniz gereken karti windows`a tanitmak. Karti takip PC`nizi açtiktan sonra Windows`unuz Plug and Play sayesinde yeni kartinizi algiladigini taniyacak ve sizden driverlarin yerini soracaktir. Kart ile birlikte gelen sürücü disketini ya da CD sini bilgisayara takin ve Windows`a sürücülerin yerini gösterin. Aldigi sürücüleri yükledikten sonra Windows sistemi açip kapamanizi isteyecektir. Tekrar açildiktan sonra yapmaniz gereken Baslat menusundan Ayarlar – Denetim masasini seçin. Burada sistem aygit yöneticisi sekmesine geçin. Buradaki listede Network Bagdastiricilari isminde bir satir göreceksiniz. Bunun yanindaki arti isaretine basarak altindakilere baktiginizda az önce yüklediginiz ethernet kartini göreceksiniz. Kartinizin yanindaki ikonun üzerindeki sari ünlem veya kirmizi çarpi ethernet kartinizin sürücülerinde bir hata oldugunu gösterir. Bu durumda sürücüleri tekrar yüklemeyi veya daha yeni bir sürücü bulmayi düsünmelisiniz. Eger herhangi bir isaret görünmüyorsa ethernetiniz büyük olasilikla çalisacaktir.
Bundan sonraki adim Network ayarlarini yapmak. Denetim masasina girerek Network ikonuna ikim kere tiklayin ve network ayarlarina girin. Buradaki pencerede yine ethernet kartinizin ismini göreceksiniz. Burasi konfigürasyon penceresidir. Ilk yapmaniz gereken networkünüzün cilent tipini , ardindan bu networkün konusacagi dil olan protokolü seçmek.
Windows 95 PC lerin network tipi Client for Microsoft Network`tür. Önce ekleye tiklayin , ardindan Istemci ve Microsoft`u seçip sonunda Client For Microsoft`a kadar ilerleyin ve bunu seçin. Ardindan ekle , iletisim kurallari , Microsoft`tan TCP/IP , Netbeui ve IPX/SPX protokollerinden birini seçebilirsiniz. Hepsini de isaretleme sansiniz da var. Fakat bu durumda sistem %3 oraninda yavaslayacaktir. Konfigürasyon penceresine geri döndükten sonra tanimlama sekmesinden PC`nizi diger PC`lere tanitmaniz gerekecek. Bilgisayar ismi kismina sisteminize verdiginiz herhangi bir ismi Türkçe karakterler kullanmadan yazin. Ayni durum çalisma grubu için isim verirken de geçerli yalniz ayni gruba dahil etmek istediginiz tüm bilgisayarlara ayni çalisma grubu ismi vermeyi unutmayin. Bilgisayar tanimi kismi doldurulmayabilir de. Artik Enter`a basabilirsiniz. Dosyalar yüklenecek ve Windows sizden sistemi açip kapamanizi isteyecektir. Windows tekrar açildiginda sizden Microsoft Network`a girmeniz için bir sifre soracaktir. Istediginiz bir sifreyi yine Türkçe karakter kullanmamaya dikkat ederek yaziniz. Enter`a bastiktan sonra sifrenizi tekrar yazmanizi isteyecek. Sifrenizi tekrarlayin.
KABLOLARIN TAKILMASI
Yapacagimiz son islemlerden biri kablolarin takilmasi. Eger iki bilgisayar kullaniyorsaniz CAT5 Cross kablonuzu iki bilgisayarin ethernet kartlari üzerindeki yuvalara takin. Eger ikiden fazla bilgisayariniz varsa bir HUB`a ihtiyaciniz var. HUB fiyatlari son zamanlarda oldukça düstü. Küçük bir network için 10Mbit`lik bir HUB`i 60$`in altina bulabilirsiniz. HUB`lar 5`lik , 8`lik , 16`lik vs. gibi kullanici sayilarina göre siniflandirilir. Eger ileride sisteme birkaç bilgisayar daha ekleyecekseniz HUB`inizi bayiden buna göre almak mantikli bir hareket olacaktir. Ancak HUB`iniz da yer kalmadiysa ve baglamak istediginiz yeni bir bilgisayar varsa bir HUB daha alip iki HUB`i yine CAT5 kablo yardimiyla birbirine baglayarak kullanici sayinizi arttirabilirsiniz. Bilgisayarinizi HUB`a baglamak oldukça kolay. Her bilgisayarin ethernet kartini tek tek CAT5 kablolar yardimiyla HUB`a girmeniz yeterli. Bilgisayarlari hangi sira ile girdiginizin önemi yok. Ayrica HUB`i adaptörü yardimiyla fise takmak disinda bir islem yapmak zorunda degilsiniz.
PAYLASIM
Simdi dosyalarinizi veya yazicilarinizi paylastirmayi düsünebiliriz. Bunun için yine Denetim Masasindan Ag`a ulasip Ekle , Hizmetten dosya ve yazici paylasiminizi içeren Microsoft Aglari için Dosya ve Yazici Paylasimini seçmelisiniz. Gelecek pencereden sadece dosya veya sadece yazicinizi paylastirma sansina sahipsiniz. Iki defa tamam tusuna basip , dosyalar yüklendikten sonra PC`nizi tekrar baslatmaniz gerekiyor.
Sifrenizi yazip networke login olduktan sonra Bilgisayarim`dan hard-diskinize mouse’un sag tusu ile tiklayarak Paylasimi seçin. Buradaki pencerede Paylasimin Adi kismina diger bilgisayarlar da hard – diskinizin adinin ne olarak görünmesini istiyorsaniz belirtin. Alt taraftaki erisim türü kismindan hard-diskinize erisenlere salt okuma sinirlamasi getirebilirsiniz. Bu durumda hard-diskiniz üzerinde kimse degisiklik yapamaz , herhangi bir dosyayi silemez , sadece sizin makinenizden dosya kopyalayabilir. Bu seçenegin virüs girmesini de engelledigini unutmayin. Ancak isterseniz Tam Erisim hakki vererek isteyenin hard-disk üzerinden istedigini yapabilmesini saglayabilirsiniz.
Elbette tüm hard-diskinize erisim vermek zorunda degilsiniz. Yukarida bahsettigimiz islemleri hard-diskinizdeki herhangi bir klasöre de yapabilirsiniz. Yazicinizi paylastirmak için yapmaniz gereken Baslat`tan Ayarlar`i oradan da yazicilari seçmek. Açilan pencereden paylastirmak istediginiz yaziciya sag tik yapip paylasimi seçin. Buradan yazicinin adini belirleyebilir ve paylastirabilirsiniz.
Bundan sonra networkünüzü kullanmaya baslayabilirsiniz. Masa üstündeki ag komsulari ikonuna tiklayarak diger bilgisayarlardaki paylastirilmis dosyalari görebilirsiniz. Bu sisteme WinGate gibi bir proxy programi ekleyerek internet erisiminizi de paylasabilirsiniz. Ancak bir Exchange Server ile farkli e-mail hesaplarini düzenlemek veya Fax Server ile her bilgisayardan kolayca fax atip alabilmek istiyorsaniz bir server`a ihtiyaciniz olacak. Isterseniz kullandiginiz bilgisayarlardan birini server olarak atayin isterseniz ayri bir bilgisayar alin. Ancak bunun için NT gibi network kullanimina daha uygun bir isletim sistemi ve profesyonel yardima ihtiyaciniz olacak.
NETWORK SEÇIMI VE KURULUMU
Bir bilgisayar agi kurmadan önce tasarim konusunda belli kararlar almamiz gerekiyor. Eger küçük bir ag planliyorsaniz, bu süreç oldukça kisalmakla beraber kesinlikle önemini yitirmeyecektir. Ilk olarak , aginizla hangi amaçlara ulasmak istediginizi belirlemek için bir fizibilite ve sistem analizi çalismasi yapmaniz gerekiyor. Böyle bir çalisma size dogru kit \’in seçiminde kuskusuz çok yardimci olacaktir.
YÖNETICI ATANMASI
Bu safhada yari veya tam zamanli bir ag sorumlusu atamaniz ve ona gerekli yetkileri vermeniz akillica olacaktir. Agin verimliligi güvenirliligi ve güvenligi açisindan sorumlulugun tek noktada toplanmasi yararlidir.
TEMEL ALTYAPISAL KARARLAR
Artik, ag projenizi meydana getirme asamasina geldiniz. Bu çalismanin en sikici ve yorucu yani kablo dösenmesidir. Ancak bu asamada yapilacak dikkatsizlikler ileride pahali bir basagirisi kaynaginiz olabilir.
Peki seçenekler ne ? Iste küçük bir liste:
Koaksiyel kablo veya korumasiz telefon kablosu (UTP) kullanan 10 MB/sn veya 100MB/sn hizinda Ethernet (diger adiyla 10BaseT)
4 veya 16MB/sn hizinda Token Ring
100MB/s hizinda Fiber-optik dagilimli veya bakir dagilimli Veri Arabirimi (FDDI-Fiber Distributed Data Interface- Copper DDI)
Asenkron Transfer Modu (ATM),155 MB/sn
En iyi seçenek hangisi? Herhalde 10 MB/sn hizindaki kategori 5 UTP üzerinden Ethernet ,çünkü bu sistem oldukça ucuz ve genisletilmesi kolay. Toptan alindiklarinda daha da ucuzlayan Ethernet NICleri (Network Interface Card) 100-200 dolara gibi fiyatlarla satin alabilirsiniz. Kartlarin yazilim yoluyla ayarlanabilir olmasina dikkat ederseniz , hem her degisiklikte PC\’leri açmaktan kurtulur hem de salter ayarlarinin kaybedilmesi olasiligini yok edersiniz. Ayrica alacaginiz kart , Novell NE2000 standardi ile uyumlu olmali ve çok kullanilan isletim sistemleri için sürücülerle beraber satilmalidir. Çalistiginiz teknisyenlerin çogu NICkonusunda deneyimli olacaklardir.
NIC\’lerinizi koaksiyel kablolar yardimiyla birbirine baglayabilirsiniz ancak sisteminiz kablolarda meydana gelecek arizalara karsi savunmasiz olacaktir ve en küçük hasarda bütün ag kullanim disi kalacaktir.
Katagori 5 tipi UTP kullanilan sistemler ise bütün kablolar tek bir kutuda toplandiklari için daha hizli ve güvenilirdirler. Kablolardan birinde meydana gelecek olan ariza sadece bir PC\’yi etkiler.
Bu kutulardan biri olan Hewlett-Packard J2610A, fiyat verim orani en yüksek ürünlerden biridir. Küçük çalisma gruplari için tasarlanan sekiz kapili bu kutu ,250-350 dolar arasinda fiyatlara bulunabiliyor. Kutuyu aldiginizda yapmaniz gereken tek islem , kutuya NIC\’lerden gelen kablolari ön panel araciligiyla baglamak. Sonra Windows For Workgroups kullanarak yazicilari ve sabit diskleri paylasabilirsiniz.
Ayrica iki ayri çalisma grubunuz varsa ve bunlari birlestirmek istiyorsaniz, bir kutunun herhangi bir kapisini diger bir kutunun birinci kapisina baglamaniz ve bir dügmeye basmaniz yeterlidir. Arka panelde , koaksiyel , hatta fiber-optik kablo baglantilari imkani sunan ve birçok agi birlestirmeye yarayan modül yuvasi ve bütün agi yönetebilecek bir PC baglamak için bir kart girisi bulunuyor. Bu PC yardimiyla kutuya bagli terminalleri görebilir, bir kapinin statüsünü inceleyip degistirebilir, LAN trafigini ve asiri yükleme verilerini görebilir ve kutuyu sifirlayabilirsiniz.
Diger kablo semalari, özel ihtiyaçlarinizin olmadigini varsayarsak , maliyet açisindan Ethernet ile bas edemiyorlar. IBM tarafindan tasarlanan Token Ring sisteminin çesitli avantajlari var. Yildiz biçimindeki bu yapilanma cinsi 4MB/sn hizinda olmasina ragmen 10MB/sn hizinda Ethernet kadar hizli çalisiyor (eger ag çok yüklüyse daha da hizli. Koaksiyel Ethernet\’den daha güvenli olan bu sistemin maliyeti de oldukça yüksek tutuyor.
100MB/sn hizinda Ethernet sistemlerine , bant genisligi önemli degilse pek ragbet etmeyin. Yalniz kablolariniz ilerideki bir genisleme olasiligina karsilik 100MB/sn hizinda olsunlar. Kapasite sorunlarini yeni bir kutu ekleyerek çözmek daha etkili oluyor.
Su sirada hizli Ethernet için üç standart rekabet ediyor ve yanlis seçim yapma olasiligi hayli yüksek. Ayrica seçim yaptiginizda yeni bir teknoloji olan ATM hepsinin pabucunu dama atmis olabilir. Fiber-Optik teknolojisiyle ugrasmaniz gereksiz: bakir UTP\’ler 100MB/sn Ethernet ve hatta 155MB/sn ATM için bile yeterli oluyorlar.
BASKA BIRIMI ? KENDINIZ MI ?
Sisteminizi kendiniz kurarak maliyeti düsürebilirsiniz ancak kablo aginiz güvenilir olmazsa kazandiginizdan daha fazlasini kaybedebilirsiniz. Izlenecek en akillica yol önce sistemin nasil kurulacagini esaslica ögrenmek, sonra da uzmanlari çagirip sistemi kurmasi onlara birakmak. Böylece hem onlarin anlattiklarini anlayabilecek , hem de islerinin ehli olup olmadiklarini anlayabileceksiniz. Seçtiginiz uzmanlarin daha önce çalistiklari firmalarla görüsmek de oldukça yararli bir adim olacaktir.
Kablo ve konnektör aliminda tasarrufa gitmeyin. Bütün isiniz o ince kablolarin içinden akacak. Eger koaksiyel kablo kullanacaksaniz en kaliteli T-fisleri seçin. Eger tavsiye edilen 10BaseT sistemini kullanacaksaniz 100MB/sn hizinda kategori 5 UTP seçin; ileride sistem genislediginde kablolari degistirmek zorunda kalmazsiniz. Kablolari yerden yürütmeyin, tavana döseyip bütün çalisma masalarina kablo indirin (zamanla tüm çalisanlarin aga katilacaklarini hesaplayin). Bütün semayi kagida dökün ve sik sik güncellestirerek bir yerde saklayin.
PEER TO PEER VEYA SERVER
Kablo döseme safhasini tamamladiginizda, ag tipinizi belirlemenin zamani gelmistir. Windows for workgroups tarafindan temsil edilen peer-to-peer aglar, elde bulunan PC\’ler kullanilarak teskil edilebilmesi açisindan yüzeyde kullanisli görülüyor. Agin üzerindeki herhangi bir makinenin sabit diskine ,CD-ROM sürücüsüne veya yazicisina ulasabilirsiniz. Ancak madalyonun bir de öteki yüzü var. Ulastiginiz PC ,baskasi tarafindan da kullanildigi için üzerine iki kat yük binmis oluyor. Düsük güçte çalisan bir PC bu yükü kaldiramayabilir. Ulasmak istediginiz bilginin bulundugu PC\’nin sahibi verileri yedeklemeyi ihmal edebilir veya yazicinin bagli oldugu makina kapali olabilir. Diger alternatif olan Server sistemlerinde ortak kullanilan tüm kaynaklar kendi isletim sistemine sahip olan (Novell Netware veya WindowsNT ) ayri bir PC\’de , yani Serverda bulunur. Server uygulamalarinin çalistirilmasinda kullanilmayip sadece dosya yönetimine ayrilirsa agin hizi önemli artislar gösterecektir. Bütün veriler Server içinde saklanacagindan yedeklenmeleri çok kolay olacaktir. Server\’in güç kaynagi korumali olabilir, ve hatta güvenli bir yerde kilitli durabilir.
ISLETIM SISTEMI SEÇIMI
Ag isletim sistemi, tamamen kullanicilar ag biçimine bagli olarak yapilmalidir. Bu sistemlerden en çok kullanilani olan Windows For Workgroups ,LANtastics veya PowerLan kadar güçlü olmasa da çok popüler ve genis bir destek hizmetine sahip.
Novell firmasi da , server aglari alaninda 50.000 sertifikali mühendis ile sektörün %72\’sini elinde tutuyor. WindowsNT ise Microsoft\’un bilgisayar aglari alanindaki tecrübe eksikliginden dolayi yüksek bir pazar payina sahip degil. Sistemin yönetiminin kolay olmasi da dikkat edilmesi gereken bir husus teskil ediyor. Örnegin Netware 3, çok etkili bir güvenlik sistemine sahip olmasina ragmen , ek ag yönetim araçlarinin yardimi olmaksizin ,özellikle birçok server’i olan sistemlerde kurulmasi çok zor olan bir isletim sistemi. Kurulmadaki aksakliklardan dolayi sifrelere ve dizinlere çok fazla insan ulasabilecektir. Netware 4 ve WindowsNT ,bu konuda gayet iyiler ancak Windows For Workgroups\’u etkili bir biçimde yönetebilmek için sisteme bir NT server katmalisiniz
HANGI UYGULAMALAR ?
Uygulamalarin çalistirilmasi için iki ayri sekil mevcut: Client Server ve File Server. Client Server, uygulamanin kullanici ara birimiyle bilgi islem birimlerini birbirinden ayirir. Isteginizi ve gerekli verileri terminalinizden girersiniz ve bunlar serverda islenip terminalinize geri gelir. Terminalde bu sonuçlari belli bir sekle sokarak size sunar. Böylece ag içerisinde en az miktarda veri dolasmis olur. Veri tabanlari bunun en önemli örneklerindendir. File Server uygulamalari ise ,bütün verileri terminale kopyalar, bunlari terminalde isler ve sonuçlari gösterir. Bu islemler trafigi oldukça yogunlastirdigi için sadece düsük hacimli sistemlerde kullanislidir. Seçtiginiz uygulamalarin çok kullanicili bir ortam için yazilmis olmalari da çok önemlidir. Özellikle kullanicisi arttikça sürüne sürüne çalismaya baslayan veri tabanlarina dikkat edin. Aginizin bakimina da dikkat etmelisiniz. Islenen veri miktari, hatalar ve güvenlik ihlalleri ile ilgili raporlar çok yararli olacaktirlar. Ortak kullanilan veriler ,kimsenin hatirlamasina gerek kalmadan, otomatik olarak yedeklenmelidir.
HANGI DONANIM ?
Kullanici is istasyonlari için PC seçimi isletim sistemi ve kullanilan yazilima bagli olmasa da , peer-to-peer sistemlerde PC kapasiteleri ne kadar yüksek kapasitede olursa o kadar iyi verim alinacaktir. Eger server alacaksaniz, asla en aziyla yetinmeyin. Agin hizi bellek miktari ile dogru orantili oldugundan ,özellikle bu alanda hiç tasarrufa gitmeyin. Satin alabileceginiz en büyük ve en hizli sabit diski seçin eger aginiz iyi çalisiyorsa ,yere olan talep sizi sasirtacaktir.
Herhangi bir PC server görevi görebilse de sadece bu görev için üretilen sistemleri tercih etmek akillica olacaktir. SCSI, PCI veri yolu üzerinde çalisip ,islemcinin yükünü azalttigi için multitasking ortamlarda çok daha kullanislidir. Saklanan verileri birkaç yere birden yazan sistemleri seçin . Bu konuda parayi esirgemezseniz, hatali bir diski hiçbir veri kaybina ugramadan ve servere kapatmadan degistirmenize olanak taniyan sistemler alabilirsiniz.
Eger sisteminiz ortak kullanimdaki prize bagli tek bir güç kaynagi ile çalisiyorsa , gelismis bir RAID sistemine yatirim yapmak aptalca olacaktir. Daima kesintisiz güç kaynagi kullanin ve serveri elektrik sebekesine fis kullanmadan direkt baglayin. Ayrica server\’in kutusunun kilitlenebilir olmasi da kontrollerle oynamasini engelleyecektir. Hatta kutunun alarmi bile olabilir.
BASARI NASIL ANLASILIR ?
Eger insanlar verileri hala birbirlerine disketlerle geçiriyorlarsa , verilerini aga yazmaktan korkuyorlarsa , bazilari kendilerine ait yazicilar kullaniyorlarsa ve serverdan ortak olarak kullanilan uygulamalar oldukça az ise ,aginiz beklentilerinize cevap vermiyor demektir. Basarili bir ag ise kendini fark ettirmeden çok yogun bir sekilde kullanilir. Basarinin en ideal göstergesi bir çalisanin agzindan çikacak su sözlerdir: "Biz bilgisayar agi kullanmiyoruz. Ben bütün verilerimi M sürücümde sakliyorum.
SPEED TRAPS:Uygulamalarda yasanan hiz sorunlarinin nedenleri arasinda çok kullanicili sistemler için tasarlanmamis olmalari,aga çok yük binmesi serverin hafizasinin az olmasi veya disket sisteminin yavas olmasi ve NIC\’lerin yavas olmalari siralanabilir.
BYTE RAID:RAID(Redundant Array of Inexpensive Disks, ucuz diskler serisi), hizli modemlerdeki hata düzeltme mekanizmasi gibi çalisirlar. Veriler tek bir yere yazilacaklarina birçok diske ya kopyalanir ya da yayilir. Bir disk bozuldugunda , diger disklerde eksikligini gidermek için yeterli bilgi mevcuttur.
POINT TO POINT :ATM(Asenkron Transfer Mode) ayni bir telefon santrali gibi salterler yardimiyla bir noktayi digerine baglar; agin bant genisligi paylasilmaz ve görüntü iletimi gibi zanam hassasiyeti olan uygulamalara öncelik taninabilir.
IN CHARGE:Sadece tek bir insanin bütün bir aga erisimi olmalidir. Eger bu mümkün degilse, rutin islemlerin genel sifreye gereksinim duymamalarina dikkat edin.
TCP/IP NEDIR?
Protokol , bir iletisim sürecinde , internet baglantisini saglayan noktalar arasindaki , gidip gelen mesajlasmayi düzenleyen kurallar dizisidir. Bu protokoller birbirleriyle iletisim içinde bulunan gerek donanim gerekse yazilimlar arasinda olusur. Iletisimin gerçeklesmesi için her ögenin bu protokolü kabul etmis ve uyguluyor olmasi gerekir.
TCP/IP de bu sekilde olusan yüzden fazla bilgi iletisim protokolün toplandigi bir protokoller ailesidir. Bunlardan en önemlileri TCP ( Transmission Control Protocol ) ve IP ( Internet Protokol ) oldugu için bu ismi almistir.
Bir bilgisayar aginda kullanilan protokol ne olursa olsun aslinda bilgisayarlar fiziksel adresleri ile birbirlerini tanir ve iletisimde bulunurlar. Bu fiziksel adres ag karti veya aga baglanmayi saglayan her hangi bir donanimin içinde hiçbir sekilde degistirilmesi mümkün olmayan 48 bit olan bir numaradir. TCP/IP protokolünde diger bilgisayarlardan farkli olarak her bilgisayar bir IP numarasi alir.
Görünüsü “ 194.62.15.2 “ seklindedir. Internet`te bulunan her bilgisayarin kendine ait bir IP numarasi vardir ve sadece ona aittir. IP adresleri 32 bitlik düzendedirler ama kolay okunabilmeleri için 8 bitlik 4 gruba ayrilmislardir.
Internet üzerinde veri alis verisi yapan alici ve göndericiyi tanimlamaktadirlar. Veriler gönderilirken mutlaka gönderenin IP adresini tasirlar. Alicinin adresi de adresteki “ domain ” , adrese göre çözümlenir ve gönderilir.
IP adres yapisinin 2 bölümü vardir. Birincisi bilgisayarin bagli oldugu özel bir agin numarasi ikincisi ise bilgisayarlarin özel numarasidir. Veriler dolasim sirasinda Router denilen yönlendiricilerden geçerken sadece bu özel agin numarasina bakilir. IP adresleri a,b,c,d,e adi verilen bes sinifa ayrilmislardir. A sinifi adresleri ilk “oktet“ ile belirlenir ve 0 ile 126 arasinda olmalidir. Örnegin 124.0.0.0 A sinifi bir IP dir. Ayni sekilde B ilk iki oktetle belirlenir ve ilk okteti 129 ile 191 arasindadir. C sinifi ise ilk üç okteti kullanir ve ilk okteti 192 ile 223 arasindadir. D ve E sinifi IP`ler ise kullanilmazlar zira sadece test amaçlidirlar.
Bir örnek vermek gerekirse , siz ISS`a telefon hatti ile baglandiginizda ISS`in agina dahil oluyorsunuz. Daha evvel alinmis olan IP adresi havuzundan size bir adres veriliyor. Mesela IP adresiniz 194.62.15.2 ise , ISS`nizin aldigi IP adresinin sinifi C`dir. Yani üç oktet içinde bulundugunuz agi , sonda bulunan oktet da sizin bilgisayarinizin o andaki adresini temsil eder.
ROUTER
Router internet üzerinde kullanilan , paketlerin varis noktalarina giderken ki bir sonraki ugrak noktalarini belirleyen bir donanim veya kimi zaman bir yazilimdir. Router en az iki agi birbirine baglar ve paketlerin hangi yönde gidecegini bagli oldugu aglarin yapilarina ve durumlarina göre belirler. Router`lar olasi her türlü yön hakkinda bilgileri ve durumlarina iliskin bir tablo olustururlar. Bu bilgiyi paketlerin iletilmesi sirasinda en güvenli ve en masrafsiz yo hesaplayarak yönlendirme islemini gerçeklestirirler.
INTERNET PROTOKOLÜ IP
Internet`te herhangi bir veri gönderirken veya alirken , örnegin bir eposta ya da web sitesi , mesajlar küçük paketlere bölünür. Her paketin üzerinde gönderenin ve alicinin IP adresleri yazili olarak bulunur. Her paket öncelikle “Gateway” adi verilen bilgisayardan geçer. Bu bilgisayar paketletin üzerindeki alicinin adresini okur ve buna göre paketleri yönlendirir. Bu islem alicinin adresine en yakin bilgisayara kadar böyle devam eder. Bu en son bilgisayar da paketleri alici bilgisayara gönderir. Internet protokolüne göre yol alan bu paketler birçok degisik yönden giderek aliciya ulasabilirler. Hatta paketler olmasi gerektigi sirada da aliciya ulasmayabilirler. Internet protokolünün amaci sadece bu paketleri göndermektir. Paketleri eski düzenine getirmek bir baska protokolün yani TCP`nin görevidir.
DOMAIN NAME SYSTEM
IP adresleri ezberlenmesinin zorlugu nedeniyle , genellikle bilgisayarlar “ host “ adlariyla anilirlar. Yani internet üzerindeki her bilgisayarin bir IP adresi bir de “ host “ ismi bulunur. Fakat iletisimin saglanmasi için bu isimlerin tekrardan IP adreslerine çevrilmeleri gerekir. Bu yüzden bu çevirme islemini yapmasi amaciyla DNS Domain Name System kullanilir. Internet`te bulunan her IP adresini ve alan adini barindiran bir veribankasidir. Bu sistem, öyle kurulmustur ki , bu veritabani belirli kriterlere göre ayrilir ve siniflandirilir.
Bir bilgisayarin alan adi , isim.com seklindedir. Ayrica bulundugu ülkeye göre sonuna ülkenin kodu da eklenir. Örnegin Türkiye`de bulunan bir alan adi su sekilde olacaktir : “ isim.com.tr “ .
Bu her alanla ilgili birer DNS sunucusu vardir. “tr” domainini alan bütün bilgisayarlarin listesi bir sunucuda tutular. Veya sonu sadece “.com”la bitenler Amerika`da bir DNS sunucu bilgisayarda tutulur. Bu adresler sondan basa dogru ayristirilir. Yani “isim.com.tr” adina göre ayrilir. Ve diger ayni adli bilgisayarlarla birlikte düzenlenir. Eger sonunda bir ülke adi yoksa, ki bu sadece Amerika`daki bilgisayarlar için geçerlidir , direkt “.com” adina bakilarak ayristirilir. Bunlara üst düzey domain de denilir.
.com ticari sirketler
.edu egitim kurumlari
.org ticari olmayan organizasyonlar
.net internet omurgasi görevini üstlenen aglar
.gov hükümete bagli kurumlar
.mil askeri kurumlar
Bilgisayarimizda bir adres girdigimizde bu bilgiler direkt olarak ilgili DNS sunucusuna ulastirilir. Bu DNS sunucu eger bu bilgisayarin bilgisini içeriyorsa DNS istemcisine hemen ilgili adresin IP adresini ulastirir.
ARP ADSRESS RESOLUTION PROTOCOL
Yerel bir ag üzerinde IP adresleri belirlenmis bilgisayarlar mesajlasmaya baslamadan önce normalde IP adresinin sahibinin fiziksel adresini sorgulayan gelen bir yayin yaparlar ( broadcasting ). IP adresine sahip bilgisayar kendi fiziksel adresini içeren bir mesaji istemci bilgisayara gönderir ve böylece gerçek veri gönderimi bu adres üzerinden yapilmis olur.
IP ROUTING
Paketlerin net ortaminda yönlendirilmesi ve gönderilmesi islemi Internet Protokolünün görevidir. Paketlerin üzerlerinde yazili olan adreslere bakarak bunu bir yönlendirme tablosundaki bilgilerle karsilastirir ve yönlendirmeyi yapar. Bu tablonun olusturulmasi görevi ise routing protocolün görevidir. Routing protokolün de çesitleri vardir ama bunlardan sadece bir tanesi internet yönlendirme domainleri arasinda bilgi alisverisi yapar.
ICMP
Internet Control Message Protokol bu protokol internet protokolün veri iletisimi sirasinda beklenmedik bir olay gerçeklesmesi halinde göndereni uyarma görevi üstlenmistir. ICMP mesajlarina örnek verecek olursak :
Destination Unreachable : Bu mesaj varis noktasi olan hostun erisilmez oldugunu belirtmek için kullanilir. Yani alicinin bulundugu ag tanimsiz ya da ulasilamaz haldedir.
Echo And Echo Reply : Bu iki mesaj türü alicinin erisilebilir olup olmadigini anlamak için kullanilir. Gönderen bilgisayar aliciya veri içeren bir echo mesaji atar. Karsiliginda alici bilgisayardan cevap yani echo reply gelirse , alici bilgisayarin ag üzerinde erisilebilir oldugunu gösterir.
TCP
Daha önce de belirtildigi gibi veriler küçük paketlere ayrilip gönderilirken degisik yollardan ve degisik siralar ile gönderilirler. Bu paketlerin siralamasini saglayan protokolün adi TCP (Transmission Control Protokol)`dir. Örnegin bize gelen herhangi bir veri önce paketlere ayrilir. Bu paketleme islemini gerçeklestiren TCP ayni zamanda bu paketleri sirasi ile numaralandirir ve adreslendirir ve IP katmanina gönderir. Artik gönderme islemi sadece internet protokolünün elindedir. Paketler yola çiktiktan sonra birbirlerinden ayrilir ve farkli yönleri takip ederler. Bilgisayarimiza ulastiginda bizim bu paketleri bir bütün olarak ve tam sirasiyla görmemizi saglayan gene TCP`dir. Ayni zamanda TCP/IP `nin en güvenilir protokol olmasini saglayan islevi de yerine getirir. Paketlerin belirli bir kismi ulastiktan sonra eger paket saglam ise TCP bize bir onay gönderir. Eger paketlerde bir sorun var ise , bu onay gelmez ve biz bu verileri bastan göndermek zorunda kaliriz. Yani diger protokollerden farki paketlere bir sey olmasi halinde biz bunu mutlaka biliriz ve eksikleri tekrardan göndermek suretiyle iletisimi kesin tamamlamis oluruz.
UDP
User Datagram Protokol TCP`nin aksine az güvenilir ama daha hizli olmayi amaçlayan bir protokoldür. Bazi basit istem ve cevap ile isleyen uygulamalarda kullanilmasi islemin daha hizli gelismesini saglar. UDP`nin yaptigi paket üzerinde bulunan IP numarasini yanina bir adet port numarasi eklemek ve böylece uygulamalarin çalismasi için gereken socketleri olusturmak. Internet`i olusturan TCP/IP`nin bir baska katmaninda bulunan bazi protokol ve uygulamalar da söyledir:
TELNET: “ Telecommunication Network “ ibaresinin kisaltilmisi, kullaniciya baska bir hosta baglanip ag üzerindeki diger hostlara ulasma imkani veren bir terminal protokolü
FTP: “ File Tranfer Protokol” kullaniciya kendi bilgisayari ile baska bir bilgisayar arasinda dosya transferi yapabilmesine olanak veren bir protokol
ARCHIE: Kullaniciya kayitli tüm anonymous FTP sunucularinda belirli bir dosyanin adini aramasina olanak veren bir araç.
GOPHER: Insanlara mönü bazli ve hiyerarsik bir arayüz kullanarak veri repositories arasinda arama yapilmasina olanak verev bir araç
SMTP: “Simple Mail Transfer Protokol” internet üzerinde elektronik olarak posta alim ve gönderimini saglayan standart bir protokol. SMTP internet üzerindeki e-posta sunuculari arasinda ve herhangi bir bilgisayardan e-posta sunuculari arasinda ve herhangi bilgisayardan e-posta sunucusuna posta ulasmasini saglar.
HTTP: “The Hypertext Transfer Protokol” internet üzerinde bilgi degisimini saglayan baz protokol. WWW üzerinde bilgiler kullanildigi sisteme bakmaksizin HTML formatinda yazilir ve her sistem bu formati tanir.
FINGER: Diger kullanicilarin ya da hostlarin internet üzerindeki durumunu ögrenmek için kullanilir.
POP: “The Post Office Protokol” bir kullanicinin e-posta programi ile e-posta sunucu arasindaki POP e-posta sunucusundan istemciye postalarin alinmasini ve kullanicilarin kendi posta kutularini yönetmelerine olanak verir.
NETWORK
DNS: “The Domain Name System” internet üzerinde bulunan isimleri ve bunlara ait IP adreslerini düzenler. Ayni zamanda posta ve isim sunucularini da alan adlari iliskilendirir.
SNMP: “The Simple Network Management Protokol” TCP/IP bazli network araçlarini yönetmeye yönelik prosedürleri ve veritabanlarini belirler. SNMP (RFC 1157) is widely deployed in local and wide area network
PING: “The Packet Internet Groper” , bir sistemdeki kullaniciya diger bagli bilgisayarlarin durumu ve mesajlasma süresinde yasanan gecikmeleri ögrenmesine olanak verir. ICMP Echo mesajlarini kullanir.
Whois/NICKNAME: Kullaniciya internet üzerindeki “domain” ve “domain”`ler hakkindaki irtibat bilgilerini derleyen veri tabanlarinda arama yapma olanagi verir.
TRACEROUTE: Paketlerin uzaktaki baska bir bilgisayara giderken ki yolunu takip edip ögrenmeye yarayan bir araçtir
