Bu Yazimizda BIOS (Basic Input - Output System) Hakkinda Bilinmesi Gerekenleri Anlatacagim...
BIOS, sisteminizde yer alan Anakart, CPU (Merkezi Islem Birimi), Hard Disk, RAM, Tak ve Kullan (Plug and Play) aygitlar,ekran ve ses karti, modem ve buna benzer diger sistem bilesenlerinin çalisma adres ve parametrelerini birlestirerek isletim sisteminize sunan, isletim sistemini yükleyip, çalistiran, ayarlarini degistirebilecegimiz setup ara birimini kullanan ve isletim sistemi ile kullandiginiz programlar için rutin donanim ayarlarini yapan yazilimdir. ROM BIOS seklinde de kullanilir bunun sebebi bu bilgilerin salt okunur bellekte (Read Only Memory) olmasi ve sürekli kalici olmasidir.
Bilgisayarin kapali olugu sirada devreye anakartin üzerindeki batarya ile beslenen, özel çesit bir bellek olan CMOS girer. Eger bataryanin gücü zayiflamissa CMOS belleginin içerigi kaybolur ve POST ekraninda "CMOS invalid" veya "CMOS checksum invalid" mesajini verir. PC niz "her açilisinda" setup default ayarlariyla yüklenir ve açilir. Haliyle bu da can sikici bir hale gelir. Bu durumda en iyisi bataryayi degistirmektir. Batarya degisiminden sonra da BIOS ayarlarini setup arabiriminden yapmaniz gerekir, çünkü BIOS default ayarlarla açilacaktir. Bilgisayari her açtiginizda BIOS, gerçek zaman saatini (RTC) ve setup ta yaptiginiz ayarlari bu bellekten alir ve yukarida anlattigimiz görevine baslar.
Isletim sisteminiz bu parametrelerle çalisacagi için bu ayarlarin dogru veya yanlis yapilmasi sisteminizde pozitif veya negatif farkliliklara neden olur. Neredeyse bir servet ödediginiz bilgisayarinizi, en verimli sekilde kullanmayi istiyorsunuz ve BIOS ayarlarina girmeden bunu yapabileceginizi düsünüyorsaniz elinize geçen tek sonuç kocaman bir "SIFIR" olur. Tabi ki sadece performans arttirmak için degil, ileriki konularda deginecegimiz sorun veya mecburiyetlerden dolayi da BIOS ayarlarina girmeniz gerekecektir.
BIOS ayarlari farkli üreticilerin ürettigi BIOS lardan veya donanim kaynakli özellikler nedeniyle farklilik gösterir. En sik kullanilan BIOS markalari AWARD BIOS (Modular ve Medallion Modelleri), AMI BIOS ve PHOENIX dir. Ayrica 98 yili sonrasi Award ve Phoenix firmalarinin, ortak üretimi olan ayni ismi tasiyan bioslari vardir.
Farkli üreticilerin olmasi, BIOS larda farkli özelliklerin bulunmasi, Setup arabiriminin de farkli sekilde tasrlanmasina neden olmustur. Bu nedenle ilerde anlatacagimiz konular bazi modellere göre farkli sekilde yazilmis, tasarlanmis, veya hiç konmamis olabilir. Bu farkliliklara anlatacagimiz konu ile ilgili olarak deginecegiz.
--------------------------------------------------------------------------------
2) BIOS hatalari
Bilgisayarinizi ilk açtiginizda ekranda karsiniza gelen ; (görgüsüz bilgisayar üreticilerinin lüzumsuz logolarini saymazsak), ilk görüntü BIOS un POST ( Power-On Self Test) ekranidir. Bu görüntü sirasinda BIOS, türlü sistem bilesenlerini saptar ve dogru sekilde çalistigini kontrol ve konfigüre eder. Eger BIOS bu test safhasinda herhangi bir problem bulursa sistemi durdurmak zorunda kalir. Bu durumda;
Hatayi ekranda gösterir.
Bunlar; BIOS tarfindan POST süresince en sik algilanan hatalardan örneklerdir:
BIOS Hata Iletisi
Anlami ve yapilmasi gerekenler
BIOS ROM checksum error - System halted
BIOS yongasindaki BIOS kodu yanlis, bozulmus yada zarar görmüs. BIOS un degismesi gerekir.
CMOS battery failed
CMOS bataryasi (pil) zayiflamis, degismesi gerekir.
CMOS checksum error - Defaults loaded
CMOS bilgisi yanlis, sistem default ayarlarla yüklenecek. Zarar görmüs olabilir. Bu hata bataryanin zayiflamasi sonucu çikabilir. Kontrol edin ve gerekiyorsa degistirin. Aksi takdirde her açilista default ayarlar yüklenecektir.
Display switch is set incorrectly
Anakart görüntü aygiti monochrome, CGA40 veya CGA 80 ayarinda olabilir. Ekran karti, monitör uyumsuzlugunu gösteririr. EGA/VGA moduna getirin. Bu modda ikincil monitörlerde desteklenir.
Floppy disk(s) fail
Flopppy disket sürücünüzün algilanamadigini gösterir. Baglantisini kontrol edin. Disket sürücünüz yoksa setup da Floppy (Disket) bölümünün NONE (veya Auto) olmasi gerekir.
HARD DISK initializing
Please wait a moment
Hard Disk araniyor. Bekleyiniz. Bazi model Hard Disklerin algilanabilmeleri için, kisa bir zaman gerekir.
HARD DISK INSTALL FAILURE
Hard Diskiniz algilanamadi veya bulunamiyor. Dogru takildigina emin olun. Yüklü Sabit Diskiniz yoksa Hard Disk bölümünü NONE olarak ayarlayin.
Hard disk(s) diagnosis fail
Rutin Hard Disk tanimlama Hatasidir. Tanimlama yaparken ortaya çikan bir sorundur.
Keyboard error or no keyboard present
Klavye algilanamadi. Soketin dogru ve tam oturtuldugunu veya POST ekrani sirasinda herhangibir tusun basili olmadigini kontrol ediniz. Bu mesaji tekrar almak istemiyorsaniz; Ya klavyeyi çekistirp durmayin yada setup da HALT ON seçenegini ALL,BUT KEYBOARD yapin.
Keyboard is locked out - Unlock the key
Bu mesaj klavye algilnirken dügmeler basili ise çikar. Klavyeye herhangi birsey yaslanmis olabilir.
Memory test fail
Eger POST bellek testi sirasinda herhangi bir hatayla karsilasmistir. Hatanin olusumunu veya yerini spesifik sekilde özetler.
Override enabled - Defaults loaded
Eger sistem CMOS daki mevcut bilgiyi kullanarak açilamiyorsa, BIOS sistemin stabil çalisabilmesi CMOS üzerine minimum performans ayarlarini yükler (default)
Primary master hard disk fail
POST primary master IDE Diskte hata buldu.
Primary slave hard disk fail
POST primary slave IDE Diskte hata buldu.
Secondary master hard disk fail
POST secondary master IDE Diskte hata buldu.
Secondary slave hard disk fail
POST secondary slave IDE Diskte hata buldu.
Hatayi ekrana tasiyamiyorsa PC’nin dahili hoparlöründen bip sinyali verir.
Award BIOS larda (WEB sitelerinde de belirtilen) bib sinyalinin açiklanan tek nedeni muhtemel bir video yani ekran karti hatasidir. Biligisayariniz, BIOS un POST sirasinda bib sinyali disinda ekrana getiremedigi video hatalarinda dahili hoparlöründen
" 1 uzun, 2 kisa "
bib sinyali verir. Ekran kartinin bellegindeki problemi veya kartin yuvasina tam oturmamis olabilecegini gösterir. Diger olasi sinyaller ise muhtemel RAM (Random Access Memory) hatalarindan kaynaklanir. Belleklerinizin yerine tam oturtuldugunu kontrol edin. Sorun hala devam ediyorsa belleginizi diger bos yuvalardan birine takin. Sorun çözülmediyse bellegi degistirmek zorunda kalabilirsiniz. Tabi islemciyi ve diger donanimlarida kontrol etmekte büyük fayda var.
AMI BIOS larda
1 Bip : Bellek tazeleme hatasi
2 Bip : Bellek parite devre hatasi
3 Bip : 64 "base" RAM hatasi
4 Bip : Sistem Saati hatasi
5 Bip : Islemci hatasi
6 Bip : Klavye Denetçisi hatasi
7 Bip : Islemci veya anakart hatasi
8 Bip : Görüntü karti bellegi hatasi
9 Bip : BIOS yongasi hatasi
10 Bip : CMOS Hatasi
11 Bip : Önbellek Hatasi
POST kodu verir.
POST kodlari, BIOS tarafindan POST islemi sirasinda verilen hexademical kodlardir. Post karti denilen özel donanimlar tarafindan iki basamakli alfanumerik sekilde gösterilir. Genelde;
· ISA post kodlari 80h port adresinden
· EISA post kodlari 300h port adresinden çikar.
