Adli bilisim, "bir olayin aydinlatilmasina yönelik olarak, olayla ilgili bilgi içerebilecek bilisim cihazlarinin incelenmesi" sürecidir. Burada Adli kelimesi Ingilizce Forensic kelimesinin türkçedeki karsiligi olarak kullanilmaktadir.
Adli Bilisim , Adli Bilimlerin alt dali olarak uygulanmaktadir.
Adli Bilimler’e ait diger alt basliklar sunlardir:
Eger color=#0000cc CSI adli yabanci diziyi izlerseniz yukardaki alanlarin tümü dizide uygulamali olarak gösterilmektedir bilgi olmasi açisindan.
Biz color=#0000cc Crime Investigation bölümünde Adli Bilisim ve alt basliklarini inceleyecegiz.
Bu temel basliklarin altinda özel basliklar mevcuttur.android forensic, ios forensic, SQL forensic, log forensic gibi.
Ülkemizde sorusturmayi yürüten Jandarma ve Emniyet Genel Müdürlügü’dür.
Emniyet Genel Müdürlügünde bilisim suçlari ile ilgilenen daire color=#0000cc Siber Suçlarla Mücadele Daire Baskanligi’dir.Daha önceleri büro amirligi,sube müdürlügü olarak hizmet veren kurum en sonunda daire baskanligi olarak hizmet vermektedir.2011 yilinda kurulmustur.2013 Yilinda Bilisim Suçlariyla Mücadele adini Siber Suçlarla Mücadele olarak degistirmistir.Il bazinda teskilatlanmasi devam etmektedir.
DIJITAL DELIL NERELERDE BULUNUR?
Dijital delilin içerisinde mevcut olabilecegi en önemli elektronik donanimlari su sekilde sayabiliriz:
a. Bilgisayar
Bilgisayar, bilisim denince akla ilk gelen donanim bilgisayardir. Öyle ki, bilgisayarin olmamasinin, bugünkü anlamda bilisimin ve bilisim hukukunun olmamasi anlamina gelebilecegini söylemek çok da yanlis bir kani olmayacaktir. Bilgisayar, adli bilisim açisindan da hem içerisinden delil elde edilen hem de delil elde etme metodlarinda kullanilan bir araç olmasi nedeniyle çok önemlidir.
Bilgisayar vasitali suçlarda birakilan izler, bilgisayarlarin incelenmesinde ortaya konulabilmekte; yargilamada kullanilabilecek bir yasal delil haline getirilmektedir. Bilgisayardaki deliller, hard disk denilen depolama ünitesinde, çalisir konumda bulunan bir bilgisayarin önbelleginde (RAM) bulunabilir. Bilgisayarlar, bugün ulastiklari oldukça genis kapasitelerine bagli olarak, çesitli videolar, müzik dosyalari (mp3 vb.), fotograflar, çesitli doküman dosyalari, grafikler içerebilirler ve bunlarin her biri ihtiyaç duyulmakta olan çok önemli bir delil olabilir.
Bilgisayar ve bilgisayarlari birbirine baglayan internet aginin bugünkü geldigi nokta, deliler baglaminda bilgisayara ayri bir önem atfetmektedir. Bir bilisim suçlusunun yerinden kalkmadan dünyanin diger ucunda suç isliyor olusu, internetin de adli bilisim açisindan önemini arttirmaktadir.
Bilgisayarda yer alan deliller hard disk üzerinde bulunmaktadir. Yukarida saydigimiz, dijital delil konusu olabilecek tüm verilere ilaveten önbellek (RAM) kayitlari, sistem kayit dosyalari, çesitli zararli bilgisayar yazilimlari (virüs, solucan, spy vs.) da delil olarak bilgisayarda mevcut olabilir. Delil incelemesi yapilacak bilgisayar, bir internet sunucusu ise (hosting pc) içerisinde barindirdigi web sitelerinin kayitlari ve bu sitelerde yayinlanan tüm dosyalar/bilgiler de bu bilgisayarlarda bulunur ve delil teskil edebilir.
b. Internet Ortami
Internet ortamindaki veriler de esasin bilgisayarlarda saklanmaktadir. Sunucu adi verilen ve web hizmeti sunan bu bilgisayarlar, web sitelerine iliskin kayitlari ve çesitli dosyalari barindirmaktadir. Internet ortaminda bulunabilecek deliller, e-postalar, bir internet sitesinde yazilmis bir yorum, makale gibi degisik biçimlerde olabilir. Bunlar da delil olarak tespit kullanilacaktir.
c. El Bilgisayarlari (PDA, PALM, Pocket PC)
El bilgisayarlari da, kullanim özellikleri bakimindan birçok isi yapmakta, ajanda islevi görmekte, çesitli kelime islemci programlari (word, excell, vb.) kullanma hizmeti verebilmekte ve hatta kablosuz aglar vasitasiyla internete de girebilmektedir. Bu cihazlardan hafizasina bagli olarak genellikle bilgisayarda bulunabilecek türden veriler bulunabilir. Ayrica kullanim amacina yönelik olarak adres ve telefon bilgileri, ajanda ve yapilacak isler listeleri, internete baglanabiliyorsa girilen web site erisim kayitlari ve silinmis verileri barindirabilecegi gözden kaçirilmamalidir. Bu tür cihazlarin bazilarinda cep telefonu özelligi de bulunabileceginden, cihaz inceleme arastirmasinin buna göre yapilmasi, bunun için de uzman tarafindan bu tür cihazlarin iyi taniniyor olmasi gereklidir. Bir el bilgisayarinin cep telefonu özelligi barindirmasi durumunda ayrica SMS kayitlari ve ajandada mevcut bilgilerin arastirilmasi da gözden kaçirilmamalidir. Kendi hafizalarinin yaninda ayrica bir kart ile ek hafizaya da sahip olabildiklerinden, bu hususlarin bilinmesi, ve delil analizi islemlerinde dikkate alinmasi gereklidir.
d. Cep Telefonlari
Günlük kullanimda önemi tartisilmaz bir hale gelen cep telefonlari, özellikle teknolojinin ilerlemesiyle daha gelismis, birçok özelligi barindirir hale gelmistir. Cep telefonlari, gerek mevcut ve gerek silinmis kisa mesajlar (SMS), telefon rehberi kayitlari, son aramalar listeleri gibi kanitlarin yani sira, kapasitesine bagli olarak, müzik ve fotograf dosyalari, videolar, kelime islemci program ve belgeleri, web site erisim kayitlari ve benzeri dökümanlar barindirabilir.
e. Hafiza Kartlari
Hafiza kartlari çok çesitli olup, degisik donanimlarda kullanimina bagli olarak kapasiteleri de degiskenlik gösterebilir. Hafiza kartlari bir depolama/yedekleme birimi oldugundan, kapasitesine bagli olarak her türlü dosya ve veriyi içerebilir. Hafiza kartlari, çesitli amaçlarla kullanilabilir. Örnegin web tasarimcilar, hafiza kartlari üzerinde web site deneme çalismalari yapmakta, bunun için birtakim yazilimlar yüklemektedirler (localhost). Hafiza kartini bir web sunucu gibi kullanmaya yarayan bu yazilimlarin çalistirilmasi durumunda önemli verilere ulasilabilir.
Ayrica hafiza kartlarinin çok çesitli yapisi bize birtakim ipuçlari da sunabilir. Örnegin inceleme konusu kartin yalnizca fotograf makinelerinde kullanilabilin türden olusu, ise yarayabilecek önemli bir bilgidir.
f. Tasinir Bellekler (Flash Memory), CD ve DVD’ler
Bugün kapasiteleri azimsanamayacak ölçülere ulasmis bu araçlar, önemli deliller ihtiva edebilir. Tasinir bellekler ile CD ve DVD’ler konusunda, genel olarak hafiza kartlari için söylenenler burada da ifade edilebilir.
g. MP3 Çalarlar
Bir müzikçalar, hafizasinin kapasitesine bagli olarak birçok delil içerebilir. Birçok mp3 çalarin ayni zamanda tasinir bellek olarak kullanilabildigini gözden kaçirmamak gerekir. Ayrica bu aygitlar da gelisen teknolojiye bagli olarak çesitli fonksiyonlar saglayabilmektedir. Radyosunun bulunmasi, depolanmis fotografi ve videolari oynatabilmesi ve hatta internete baglanabilmesi, bu cihazlardan elde edilebilecek delil olanaklarini genisletmektedir.
h. Kamera ve Fotograf Makineleri
Bugün artik dijital sisteme bürünmüs olan kamera ve fotograf makinelerinde en sik karsilasilabilecek delil, fotograf ve video dosyalaridir. Bu tür cihazlarin verileri hafiza kartina depolamasinin yaninda ayrica kendi hafizalarinin bulundugu da delil arastirmalarinda gözden kaçirilmamasi gereken bir husustur. Incelenecek kamera veya fotograf makinesinin dijital olmamasi durumunda video kasedi ile fotograf filminin unutulmamasi gerektigi de ayrica belirtilmelidir.
i. Yazici, Faks ve Fotokopi Makineleri
Bu donanim araçlari da suçlara iliskin önemli deliller ihtiva edebilir. Bu aletlerin iyi taniniyor olusu, elde edilebilecek delillerin sayisini arttirabilecektir. Örnegin, olay mahallindeki açik konumda bulunan bir yazicinin kagit bittigi için hafizasina aldigi bilgileri yazdiramiyor olusu mümkündür. Bunlara dikkat edilmesi bize maksimum veriyi saglayacaktir. Ayrica bunlarin da birer hafizalarinin olusu, son yazdirilan belgeler, gelen/giden faks kayitlari, kimilerinde yazdirilan belgelerin hafizada sakli olusu gibi hususlar da gözden uzak tutulmamalidir.
j. Diger Donanimlar
Içerisinde delil barindirabilecek ve adli bilisim incelemesine konu olabilecek donanimlar bu sayilanlarla sinirli degildir. Sayilari her geçen gün artmakta ve çesitlenmekte olan ve delil ihtiva edebilecek elektronik cihazlara sunlar örnek olarak sayilabilir: Oyun konsollari, ag cihazlari (network), modemler, küresel konumlama cihazlari (GPS), kredi karti kopyalama cihazlari, telesekreterler vs.
ADLI BILISIM SÜREÇLERI:
Toplama (Collection)
Inceleme (Examination)
Çözümleme (Analysis)
Raporlama (Reporting)
BILISIM SUÇUYLA ILGILI KANUNLAR:
BILGISAYARLARDA, BILGISAYAR PROGRAMLARINDA VE KÜTÜKLERINDE ARAMA, KOPYALAMA VE ELKOYMA
Madde 134 - (1) Bir suç dolayisiyla yapilan sorusturmada, baska surette delil elde etme imkâninin bulunmamasi halinde, Cumhuriyet savcisinin istemi üzerine süphelinin kullandigi bilgisayar ve bilgisayar programlari ile bilgisayar kütüklerinde arama yapilmasina, bilgisayar kayitlarindan kopya çikarilmasina, bu kayitlarin çözülerek metin hâline getirilmesine hâkim tarafindan karar verilir.
(2) Bilgisayar, bilgisayar programlari ve bilgisayar kütüklerine sifrenin çözülememesinden dolayi girilememesi veya gizlenmis bilgilere ulasilamamasi halinde çözümün yapilabilmesi ve gerekli kopyalarin alinabilmesi için, bu araç ve gereçlere elkonulabilir. Sifrenin çözümünün yapilmasi ve gerekli kopyalarin alinmasi halinde, elkonulan cihazlar gecikme olmaksizin iade edilir.
(3) Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoyma islemi sirasinda, sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapilir.
(4) Istemesi halinde, bu yedekten bir kopya çikarilarak süpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanaga geçirilerek imza altina alinir.
(5) Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoymaksizin da, sistemdeki verilerin tamaminin veya bir kisminin kopyasi alinabilir. Kopyasi alinan veriler kâgida yazdirilarak, bu husus tutanaga kaydedilir ve ilgililer tarafindan imza altina alinir.
BILISIM SISTEMINE GIRME
MADDE 243. - (1) Bir bilisim sisteminin bütününe veya bir kismina, hukuka aykiri olarak giren ve orada kalmaya devam eden kimseye bir yila kadar hapis veya adlî para cezasi verilir.
(2) Yukaridaki fikrada tanimlanan fiillerin bedeli karsiligi yararlanilabilen sistemler hakkinda islenmesi hâlinde, verilecek ceza yari oranina kadar indirilir.
(3) Bu fiil nedeniyle sistemin içerdigi veriler yok olur veya degisirse, alti aydan iki yila kadar hapis cezasina hükmolunur.
Sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya degistirme
MADDE 244. - (1) Bir bilisim sisteminin isleyisini engelleyen veya bozan kisi, bir yildan bes yila kadar hapis cezasi ile cezalandirilir.
(2) Bir bilisim sistemindeki verileri bozan, yok eden, degistiren veya erisilmez kilan, sisteme veri yerlestiren, var olan verileri baska bir yere gönderen kisi, alti aydan üç yila kadar hapis cezasi ile cezalandirilir.
(3) Bu fiillerin bir banka veya kredi kurumuna ya da bir kamu kurum veya kurulusuna ait bilisim sistemi üzerinde islenmesi halinde, verilecek ceza yari oraninda artirilir.
(4) Yukaridaki fikralarda tanimlanan fiillerin islenmesi suretiyle kisinin kendisinin veya baskasinin yararina haksiz bir çikar saglamasinin baska bir suç olusturmamasi hâlinde, iki yildan alti yila kadar hapis ve besbin güne kadar adlî para cezasina hükmolunur.
Banka veya kredi kartlarinin kötüye kullanilmasi
MADDE 245. - (1) Baskasina ait bir banka veya kredi kartini, her ne suretle olursa olsun ele geçiren veya elinde bulunduran kimse, kart sahibinin veya kartin kendisine verilmesi gereken kisinin rizasi olmaksizin bunu kullanarak veya kullandirtarak kendisine veya baskasina yarar saglarsa, üç yildan alti yila kadar hapis cezasi ve adlî para cezasi ile cezalandirilir.
(2) Sahte olusturulan veya üzerinde sahtecilik yapilan bir banka veya kredi kartini kullanmak suretiyle kendisine veya baskasina yarar saglayan kisi, fiil daha agir cezayi gerektiren baska bir suç olusturmadigi takdirde, dört yildan yedi yila kadar hapis cezasi ile cezalandirilir.
Tüzel kisiler hakkinda güvenlik tedbiri uygulanmasi
MADDE 246. - (1) Bu bölümde yer alan suçlarin islenmesi suretiyle yararina haksiz menfaat saglanan tüzel kisiler hakkinda bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Özel Hayata ve Hayatin Gizli Alanina Karsi Suçlar
Haberlesmenin gizliligini ihlâl
MADDE 132. - (1) Kisiler arasindaki haberlesmenin gizliligini ihlâl eden kimse, alti aydan iki yila kadar hapis veya adlî para cezasi ile cezalandirilir. Bu gizlilik ihlâli haberlesme içeriklerinin kaydi suretiyle gerçeklesirse, bir yildan üç yila kadar hapis cezasina hükmolunur.
(2) Kisiler arasindaki haberlesme içeriklerini hukuka aykiri olarak ifsa eden kimse, bir yildan üç yila kadar hapis cezasi ile cezalandirilir.
(3) Kendisiyle yapilan haberlesmelerin içerigini diger tarafin rizasi olmaksizin alenen ifsa eden kisi, alti aydan iki yila kadar hapis veya adlî para cezasi ile cezalandirilir.
(4) Kisiler arasindaki haberlesmelerin içeriginin basin ve yayin yolu ile yayinlanmasi hâlinde, ceza yari oraninda artirilir.
Kisiler arasindaki konusmalarin dinlenmesi ve kayda alinmasi
MADDE 133. - (1) Kisiler arasindaki alenî olmayan konusmalari, taraflardan herhangi birinin rizasi olmaksizin bir aletle dinleyen veya bunlari bir ses alma cihazi ile kaydeden kisi, iki aydan alti aya kadar hapis cezasi ile cezalandirilir.
(2) Katildigi aleni olmayan bir söylesiyi, diger konusanlarin rizasi olmadan ses alma cihazi ile kayda alan kisi, alti aya kadar hapis veya adlî para cezasi ile cezalandirilir.
(3) Yukaridaki fikralarda yazili fiillerden biri islenerek elde edildigi bilinen bilgilerden yarar saglayan veya bunlari baskalarina veren veya diger kisilerin bilgi edinmelerini temin eden kisi, alti aydan iki yila kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezasi ile cezalandirilir. Bu konusmalarin basin ve yayin yoluyla yayinlanmasi hâlinde de, ayni cezaya hükmolunur.
Özel hayatin gizliligini ihlâl
MADDE 134. - (1) Kisilerin özel hayatinin gizliligini ihlâl eden kimse, alti aydan iki yila kadar hapis veya adlî para cezasi ile cezalandirilir. Gizliligin görüntü veya seslerin kayda alinmasi suretiyle ihlâl edilmesi hâlinde, cezanin alt siniri bir yildan az olamaz.
(2) Kisilerin özel hayatina iliskin görüntü veya sesleri ifsa eden kimse, bir yildan üç yila kadar hapis cezasi ile cezalandirilir. Fiilin basin ve yayin yoluyla islenmesi hâlinde, ceza yari oraninda artirilir.
Kisisel verilerin kaydedilmesi
MADDE 135. - (1) Hukuka aykiri olarak kisisel verileri kaydeden kimseye alti aydan üç yila kadar hapis cezasi verilir.
(2) Kisilerin siyasî, felsefî veya dinî görüslerine, irkî kökenlerine; hukuka aykiri olarak ahlâkî egilimlerine, cinsel yasamlarina, saglik durumlarina veya sendikal baglantilarina iliskin bilgileri kisisel veri olarak kaydeden kimse, yukaridaki fikra hükmüne göre cezalandirilir.
Verileri hukuka aykiri olarak verme veya ele geçirme
MADDE 136. - (1) Kisisel verileri, hukuka aykiri olarak bir baskasina veren, yayan veya ele geçiren kisi, bir yildan dört yila kadar hapis cezasi ile cezalandirilir.
Nitelikli hâller
MADDE 137. - (1) Yukaridaki maddelerde tanimlanan suçlarin;
a) Kamu görevlisi tarafindan ve görevinin verdigi yetki kötüye kullanilmak suretiyle,
b) Belli bir meslek ve sanatin sagladigi kolayliktan yararlanmak suretiyle,
Islenmesi hâlinde, verilecek ceza yari oraninda artirilir.
Verileri yok etmeme
MADDE 138. - (1) Kanunlarin belirledigi sürelerin geçmis olmasina karsin verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olanlara görevlerini yerine getirmediklerinde alti aydan bir yila kadar hapis cezasi verilir.
Sikâyet
MADDE 139. - (1) Kisisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykiri olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme hariç, bu bölümde yer alan suçlarin sorusturulmasi ve kovusturulmasi sikâyete baglidir.
Tüzel kisiler hakkinda güvenlik tedbiri uygulanmasi
MADDE 140. - (1) Yukaridaki maddelerde tanimlanan suçlarin islenmesi dolayisiyla tüzel kisiler hakkinda bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Malvarligina Karsi Suçlar
Nitelikli hirsizlik
MADDE 142. - (2) Suçun;
e) Bilisim sistemlerinin kullanilmasi suretiyle,
Islenmesi hâlinde, üç yildan yedi yila kadar hapis cezasina hükmolunur.
Nitelikli dolandiricilik
MADDE 158. - (1) Dolandiricilik suçunun;
f) Bilisim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarinin araç olarak kullanilmasi suretiyle,
Islenmesi hâlinde, iki yildan yedi yila kadar hapis ve besbin güne kadar adlî para cezasina hükmolunur.
* color=#0000cc Yararlanilan Kaynak
