Cyber-Warrior.Org \ Doküman \ Programlama > Prgramlama Tmelleri(Prg.Araçlrı)

Programlama Temelleri

3. PROGRAMLAMA ARAÇLARI

Programlamayikolaylastiricibirçok araç vardir. Bu araçlarin kullaniminiögrendikten

sonra program yazmak için fazla zaman kaybetmezsiniz.

Temel gereksinimler:

Düzenleyici (editor): Komutlariyazmamiz için kullanilir.

Derleyici (compiler): Komutlarimizimakine diline çevirir.

Böcek ayiklayici(debugger): Programinizdaki hatalaribulmaya yardimciolur.

Ek olarak:

Yardim dosyasihazirlayici: Kullaniciya kilavuz olacak el kitabiseklinde,

yardim saglamak için kullanilan programlardir.

Kurulum programi(setup / installation): Programin dosyalarinitek dosya

haline getirerek, diger uyumlu bilgisayarlara kurmaya yarar.

Linux ve Açik Kaynak Hareketi

Ilk zamanlarda programcilar gönüllü olarak kaynaklarini

paylasarak, programlarin gelismesine katkida bulunma fikrindeydiler.

Zamanla, emeklerinin karsiliginda para kazanmak istediler.

Kaynaklarinikendilerine sakladilar. Böylece bir “yazilim endüstrisi”

meydana geldi. Yayim tarihleri aksayan, güvensiz ve kötü yazilmis

yazilimlar da artti.

Fakat kaynak kod paylasimifikri tekrar ortaya çikarak, Linux

isletim sisteminin ortaya çikmasina sebep oldu. Para vermeden

kullanilabiliyor ve kaynak kodlara göz atabiliyorsunuz.

Not: Bazidiller yorumlayici(interpreter) olarak çalisirlar. Yorumlayici, derleyici gibi *.exe (veya

çalistirilabilir dosya) dosyayidiske degil, satir satir geçici olarak hafizaya olusturarak programi

çalistirir.

3.1. Düzenleyici

ASCII (American Standard Code for Information Interchange) dosya olarak

yazabileceginiz tüm programlar isinizi görür. Mesela not defteri olabilir.Metin dosyalaritüm

bilgisayarlarda standart olan bir dosya türüdür. Ama bir kelime islemci programikullanmak

yerine programcilar kendi düzenleyicilerini gelistimislerdir. Programi, yazmasi, düzenlemesi

ve yazdirilmasikolay bir araç gibi düsünebilirsiniz.

3.2. Derleyici

Derleyici kaynak kodu makine diline çevirir. Eger yazim hatalariyok ise, sonuçta

çalistirilabilir bir dosya meydana gelir. Bu dosyayiisterseniz diger insanlara verebilir veya

satabilirsiniz. Mesela Microsoft Word programiderlenmisbir dosyadir.

Kaynak kod degismedigi sürece tekrar derleme islemi yapilmasina gerek yoktur.

Derleyici islemci türünüze göre kod olusturur. Eger islemcinizin mimarisi farkliise o

islemciye göre tekrar derlenmesi gereklidir.

Perl ve Visual Basic yorumlayici(interpreter) olarak çalisir. Kodlar satir olarak

çalistirilir. Çogu web programlama dili yorumlanarak çalistirilirlar. Mesela web tarayicilari,

sitedeki JavaScript kodlariniyorumlarlar. Yani ortada derlemisbir dosya yoktur. Bu da

sitedeki kaynak kodun bilgisayara metin olarak indirilip, çalistirilmasianlamina gelir.

P-code (sanal makine kodu) denen hem derleyici hem de yorumlayiciprogramlama

dilleri de vardir. Birçok bilgisayarda az degisiklik yapilarak çalisabilen program yazmak için

programcilar, p-code programlarinitasarlamislardir. Program sanal makine koduna

dönüstürülür. P-code olarak derlenmiskodu çalistirmak için bir yorumlayicikullanilir. Java

bu sekilde platformdan bagimsiz çalistiriliyor. Bu yöntemle kaynak kod korunmusolur.

Aslinda programlar her ne kadar derlenme sonucunda korunsa da, “decompiler –

kaynak koda dönüstürücü” ile makine dilinden dönüstürülebiliyor. P-code tamamen orijinal

koduna “decompile” edilebilir, diger dillerde de bu vardir. Fakat tamamen orijinal kod haline

gelemez. Hangi üst seviye dille yazildiginibilmek mümkün olmadigiiçin, makine dili

kodlari, assembly diline dönüstürülebilir. Bu kodu alarak kendiniz kaynak kodlari

yazabilirsiniz. Ya da en azindan o program ile ilgili fikir alabilirsiniz.

Not: AMD ve intel aynix86 (CISC) kod ailesindendir, IBM firmasinin PowerPC’si ise farklimimaride

(RISC) üretildigi için kodlariayrica derlenmelidir. Ayrica 32 bit ve 64 bit islemcilerde assembly kodu

farklioldugu program tekrar derlenmelidir.

3.3. Böcek Ayiklayici(Debugger)

Çok az program %100 tam çalisir. Hatalar yüzünden

programlar çöker, veriler kaybolur, ya da program tuhaf

çalisir. Aslinda program her zaman aynidurumda aynisonucu

vermelidir. Ama yazilim ve donanim farkliliklarindan dolayi

her zaman istenen sonuç elde edilemeyebilir.

Yazilimin oldugu her yerde böcek vardir. Derleyiciniz,

isletim sisteminiz ve tabii ki kendi programinizda da böcekler

olabilir. Maalesef bir böcegi temizlemek yeni böcekler olusmasina sebep olabilir.

Yazdiginiz programlarda böcek* ayiklamanin (debugging) yollari; adim adim

çalistirmak (step), durak noktalarikullanmak (breakpoint), degiskenleri izlemektir (watch).

Adimlamak: Programin satir satir çalistirilmasidir. Böylece böcek

olan satir incelenebilir. Neyi yanlisyaptiginiziyazdiginiz kodlari

inceleyerek ögrenirsiniz.

Durak noktalari: Tüm programisatir satir çalistirmak yerine,

süphelendiginiz yerlere durak noktalariekleyerek, programin oraya kadar çalisip durmasi

saglanir.. Program durunca da satir satir çalistirilarak nerede hata oldugu bulunmaya çalisilir.

Degisken izleme: Program çalisirken, hafizadaki degiskenlerin degerlerinin nasil degistigini

görebilirsiniz. Yanlisbilgi var ise, programdaki hatayianlamaya, degiskenin nereden

etkilendigini bulmaya çalisirsiniz.

3.4. Yardim ve Kurulum

Yardim dosyasive kurulum hazirlama programlariayrica satilir veya ücretsiz olarak

internette bulunabilir. Kurdugunuz programlama dilinde basit olarak yardim hazirlamak için

yardimciprogram olabilir. Çogu programin yardim dosyasivardir. Ilk kez programinizi

kullanan veya bir konuda takilan biri için ilk akla gelen sey, “Bu programin yardimi

nerede?” sorusudur. Yardim dosyasiolan programlar daha modern hale gelir.

Program test edildikten, hatalarigiderildikten ve yardim dosyasihazirlandiktan sonra

son adim olarak kuruluma geliriz. CD veya disketlere bölünecek sekilde “kur” dosyasi

yapilir.

Not: Baziprogramlar dogrudan istenen herhangi bir dizinde çalissa bile, genellikle ek dosyalar

(veritabanidosyalari, DLL, OCX dosyalarigibi) problem çikarabilir.

Kurulumu olmayan programlarikullanicidenemeye bile çalismayabilir. Çünkü elle

kurulum zahmetli bir islemdir. Bu isi kolaylastiran kurulum programidir. Kurulum halinin

dogru çalistiginitest ederek dagitiminiziyapabilirsiniz. Ayrica kurulum programlari

dosyalarisikistirdiklariiçin kur dosyasiaz yer kaplar. Kurulum sirasinda kullaniciya bilgi

veren ses ve grafik görüntüler vardir. Ilerleme durumunu gösteren çubuk sayesinde ne kadar

zaman kaldiginianlayabiliriz. Diske dosyalarin kopyalanmasihizlive pürüzsüz olarak

halledilir. Bu da kullaniciya programinizin profesyonel oldugunu gösterir.

Engelli insanlara bilgisayar kullaniminda nasil bir yardim edilebilir? Mesela gözleri

görmeyen veya az gören insanlar nasil bilgisayar kullanabilir?

Örnek 1:

En kolay sekilde yardim dosyasihazirlayalim.

1. danish-shareware.dk/soft/shelpmbeta/index.html sitesinden “Shalom Help Maker”

programiniindirip, bilgisayarinizda belli bir klasöre açini

2. Ana program dosyasiolan “shalomhelp.exe” dosyasiniçalistiriniz.

3. Tasarim penceresinde sayfa sayfa dokümanlar yazilir, çok uzun olmayacak sekilde

programin kullanimianlatilir. Yeni sayfa eklemek için “Ctrl+N” kisayolu kullanilir. Her

sayfanin anahtar kelimeleri “Keywords” kismina noktalivirgüllerle ayrilarak yazilir.

4. Tasarimidenemek için F9 kisa yolu kullanilir. Bu kisa yol ile yardim dosyasiderlenir ve

çalistirilir.

Örnek 2:

En kolay sekilde kurulum dosyasihazirlayalim.

1. www.clickteam.com/English/download_main.php?PID=4 sitesinden “Install Maker”

programiindirip, bilgisayara kurulur.

2. Program açildiginda karsimiza gelen sihirbazitakip ederek, kurulumu hazirlariz.

3. Kurulum dosyasina kaynak dosyalarieklemek zorunda degilsiniz. Bu sebeple, gerekli

dosyalaribaska bir klasöre alabilir ve sihirbazda bu klasörü belirtebilirsiniz.

4. Olusturulacak kisa yollaribelirtiniz. Genellikle ana program ve yardim için kisa yol

yapilir.

5. Sihirbaz sonlandirildiginda, kurulumu test etmek için, olusan dosyayiçalistiririz.

6. Baslat menüsünde olusan kisa yollariçalistirarak deneyebiliriz.

7. Programinizin deneme kurulumunu “Kaldir – Uninstall” kisa yolu ile bilgisayarinizdan

silebilirsiniz.

ALINTIRIR..!

Kaynak= megep.meb.gov.tr