Turbo Pascal Derleyicisi(ilk bölümde kurulumunu anlattigimiz) düz yazi biçimindeki kodu çalistirilabilir bir programa dönüstürecektir.Yani Not Defterinde birkaç satir kod yazacagiz ve derleyici vasitasiyla bunu Windows’un çalistirabilecegi .exe uzantili bir programa dönüstürecegiz.

Bir kere kodu derleyip programi olusturdugumuzda .exe uzantili programi degistirme sansimiz olmayacak.Yapilan ufak hatalari düzeltmek için kaynak kodu degistirip tekrar derlememiz gerekecek.Zaten yazdiginiz hatali kodlar derlenmeyecek,islem yarida kesilecektir.Turbo Pascal Derleyicisi bu asamada nerde hata yaptiginizi size bildirir.Böylece yaptiginiz hatayi anlamaniz çok güç olmaz. Programlama deyince korkmaniza gerek yok.Çünkü pascal bir takim dillerin aksine ögrenilmesi çok kolay ve kullanisli bir dildir.Orta seviyede bir Ingilizcesi olan biri hiç zorlanmadan pascal ögrenebilir.Çünkü pascal komutlari Ingilizce kelimeler ve bunlarin kisaltmalarindan olusmaktadir."Ingilizce bilmiyorum." diye telaslanmaniza da gerek yok.Pascal komutlari kisa ve akilda kalir yapida kelimelerden olusuyor.Bunlar ayni anda "Neden Pascal?" sorularini da yanitliyor herhalde.

Programcilikta veriyi saklamak için degiskenler kullanilir.Bu degiskenleri kaplara benzetebiliriz.Nasil kaplarda bir seyler muhafaza edebiliyorsak degiskenlerde de veri muhafaza edebiliyoruz.Ve nasil kaplarin içindekini degistirebiliyorsak,degiskenlerin içlerindeki veriyi de degistirebiliriz.

Bir bilgisayar programi genel olarak Girdi(Input)-->Islem(Processing)-->Çikti(Output) mantigi ile çalisir.Yani klavye,fare gibi bir girdi aracindan girdiyi alir.Daha sonra islemcide gerekli islemleri gerçeklestirir ve sonucu kullaniciya monitör yada printer vasitasi ile gösterir.Veri kaydetmesi gerektiginde ise yine gerekli kaynaklari(disket,hard disk,tape v.b) kullanir. Yüzeysel olarak Programlama Mantigi bu sekilde açiklanabilir.
Artik bilgisayarimizda Turbo Pascal Derleyicisi ve bizde programlama mantigi olduguna göre yavas yavas örneklerle Turbo Pascal’i ve Pascal dilini ögrenmege baslayabiliriz.
Kodumuzu iki türlü yazabiliriz.Birinci yöntem kodu Not Defteri gibi bir programda yazip kaydettikten sonra derleyici ile derlemek.Ikinci yöntem ise Turbo Pascal’in editörünü kullanarak kodu yazip derlemek.Eger elinizde bu derslerin yazili dökümü varsa ikinci yöntemi kullanabilirsiniz.Eger derslerin yazili dökümü yoksa,onlari bilgisayar ortaminda okuyup farkli bir Windows programiyla yazmaniz daha kolay olacaktir.Çünkü Turbo Pascal’in orijinal editörü Dos ortaminda çalisiyor ve buda size çok vakit kaybettirebilir.Yinede her sartta birinci yöntemi öneririm.Böylece ikide bir Windows’tan çikmaniza gerek kalmaz.

Pascal Kaynak Kodlarinin(Derlenmemis) uzantisi ".pas"dir.Turbo Pascal degisik uzantili dosyalari derleyebilir(Pascal kodu içermek sartiyla),fakat ".pas" uzantisi yayginlik kazanmis ve benimsenmistir.Bu yüzden Windows’a .pas uzantisini tanitmamiz gerekebilir.Notepad ile bir seyler yazip 1.txt ismi ile kaydedin.Daha sonra bunu Yeniden Adlandirarak(Rename) .txt yerine .pas yazin.Dosya türünü degistirmek istiyor musunuz diyaloguna Evet cevabini verdikten sonra dosyayi çift tiklayin "Birlikte Aç" penceresi açilacaktir.Dosya tanimina Pascal Kaynak Kodu yazin.Program listesinden de Notepad’i bulup seçin."Bu dosyayi açmak için her zaman bu programi kullan" kutusunun seçili olduguna dikkat ederek "Tamam" butonuna basin.Böylece bilgisayariniz .pas uzantili dosyalara ne isim verecegini ögrenmis olur.

Baslat(Start)-->Çalistir(Run) ile çikan kutucuga notepad yazin.Böylece Windows’un klasik Not Defteri programi çalisacaktir.Asagidaki kodu yazin.

Program ilk;
begin
end.

Bu kodu ilk.pas olarak Masaüstü(Desktop)’ne kaydedin.Daha sonra tüm klasör pencerelerini kapatip.Masaüstünde iken Baslat-->Çalistir deyip kutucuga tpc ilk.pas yazin.

Turbo Pascal Version 7.0 Copyright (c) 1983,92 Borland International
ILK.PAS(3)
3 lines, 1472 bytes code, 668 bytes data.
yazisini görürseniz programiniz derlenmis demektir.Masaüstünde ilk programiniz olan Ilk.exe bulunuyorsa basardiniz demektir.Eger bu asamaya gelemediyseniz korkarim daha önceden bir hata yapmissiniz.Kurulum yazisini tekrar inceleyin.
Ilk.exe’yi hevesle çalistirdiniz ama bir sey olmadi degil mi?Olmamasi çok dogal çünkü programin sadece ismi,basi ve sonu var.Ama hiçbir islem yok.Bu arada yapilacak islemler begin ile end komutlari arasina yazilir.End komutunun sonundaki nokta(.) ise programin bittigini gösterir.Unutmayin bir programda birden fazla begin ve end bulunabilir.Programi bitiren end nokta ile program içerisindeki endler ise noktali virgül( ile sonlandirilmalidir.
Genelde pascal kod satiri noktali virgül( ile sonlandirilir.Fakat bazi istisnai kodlarda noktali virgül kullanilmaz.Bunlar begin,repeat gibi degisik sekilde sonlandirilan komutlardir.Endise etmenize gerek yok zamani gelince her seyi daha net anlayacaksiniz.
Yukaridaki kodu yorumlamak gerekirse "Program ilk;" satiri programin isminin ilk oldugunu bildirir."begin" komutu programin baslangicini "end" komutu ise programin sonunu belirtir.

Pascal ile yazilabilecek en basit program budur.

Genelde bir programlama dili ögrenilirken ilk yazilan aktif program ekrana "Merhaba Dünya" yazdiran programdir.Bu o kadar klasiklesmistir ki neredeyse bir standart haline gelmistir.Bende bu kurali bozmak istemiyorum.Iste "Merhaba Dünya" programinin kodlari...

Program merhaba;
begin
write (’Merhaba Dunya’);
end.

Derleyip çalistirin sonucu göreceksiniz.Burada write komutu parantez ve tirnak isaretleri arasindaki ******i(sayi olmayan-alfanümerik) yazdirmaya yarar.Bu da ayni sonucu veren fakat kodu farkli olan bir program.

Program merhaba2;
begin
write (’Merhaba ’);
write (’Dunya’);
end.

Gördügünüz gibi tirnak isaretleri içindeki boslukta programa yansiyor.Isterseniz o boslugu kaldirip programi derlemeyi deneyin.Merhaba ve Dunya kelimelerinin bitisik yazildigini göreceksiniz."write" komutu tek satira yazi yazmak için kullanilir."writeln" komutu ise ******i yazip imleci bir alt satira atlatir.Asagidaki örnegi inceleyin.

Program merhaba3;
begin
writeln(’Merhaba Dunya’);
writeln(’Merhaba Mars’);
writeln(’Merhaba Saturn’);
end.

"readln" komutu kullanicinin programa girdi girmesine izin verir.Girdi girisi Enter tusuyla sonlandirilir.Bu girdi bir degiskene atanabilir yada hiçbirsey yapmadan kullanicinin Enter tusuna basmasi beklenebilir.Asagidaki örnegi incleyin.

Program readln1;
begin
writeln(’Programi sonlandirmak icin Enter tusuna basiniz.’);

http://www.bilgiportal.com