Arama Motorlarinin Kullanimi

Internet büyük bir kütüphane gibidir. Tek farki kütüphanelerde aranani bulmayi saglayan kataloglar, internette her zaman eksiksiz degildir ve bazen dogru sonuçlari göstermeyebilir... Peki aradiginizi bulmak için ne yapmaniz gerekli?

Daha önce gittiginiz siradan bir kütüphaneyi düsünün.. Simdi de onun binlerce kat büyüklügünde bir baska kütüphaneyi düsünmeye çalisin. Iste bu ikinci devasa kütüphane internete benzer. Fakat interneti kütüphanelere benzetmek bizi ancak bir noktaya kadar getirebilir. Çünkü internetteki bilgi çok daha fazladir. Ayrica kütüphanelerde kitaplar raflarina yerlestirilmeden önce çok sistemli bir sekilde düzenlen ir ve kataloglara islenir. Ne yazik ki internette bu düzenli kataloglar bulunmaz. Baska bir deyisle, siteler ve sayfalar belli bir düzene göre yerlestirilmemislerdir. Iste bu konu, tecrübeli sayilmayacak kullanicilar için son derece tehlikeli.

ARAMA MOTORLARI

Internet hatiri sayilir boyutlarda bilgi içermeye basladigindan beri bazi arama motorlari ortaya çikmaya baslamistir. Arama motorlari web sitelerini arastirarak sayfa içeriklerini veri bankalarina kaydederler. Baska bir deyisle interneti otomatik olarak dolasir ve bulduklari siteleri diger kayitli sitelerin yanina eklerler. Arama motorlarini yöneten uzmanlar ise farkli bir is yaparlar ve kaydedilmis olan siteleri içeriklerine göre siniflandirirlar. Sonuçta ortaya kullanicilarin keyifle inceleyebilecegi bir katalog çikar. Kullanici, anahtar kelimelere göre arama yapar ve arama motoru da bu kelimelerin tamamini ya da bir kismini içeren sayfalari kullanicinin karsisina getirir. Bu sonuçlar, aranan konuyu içeren web sitelerine ait adreslerden olusur.

BASLAMADAN ÖNCE

Öncelikle internette basarili arama sonuçlarina ulasmanin hazirlik gerektiren bir sanat oldugunu belirtmeliyiz.

Az sonra da verecegimiz örneklerde göreceginiz gibi, aramanin temelinde bulunan bazi kriterler genellikle tüm arama motorlari için geçerlidir.

BASIT KELIMELER

Arama motorlari aranacak anahtar kelimeler yardimiyla kullanilirlar. Eger aradiginiz anahtar kelime sayisi birden fazlaysa ayirmak için virgül kullanabilirsiniz. Karsimiza çikan sonuç genellikle anahtar kelimelerimizi içeren listelerin uzun bir dökümü seklindedir. Daha Iyi sonuç almak için arama esnasinda özel sembolleri kullanmak isimizi kolaylastiracaktir. Örnegin arama yaparken "Cem Sinanoglu" yazarsak, karsimiza çikan sonuçlar Cem Sinanoglu hakkinda olacaktir. Ama eger ayni aramayi tirnak isaretlerini kullanmadan yaparsak karsimiza sadece Cem ya da sadece Sinanoglu adlarinin geçtigi farkli sonuçlar da çikabilir. Bu konuda ayrintili bilgileri ilerleyen sayfalarda bulabilirsiniz.

BIRAZ DA MANTIK

Matematikçilerin ve bilim adamlarinin Ifadelerinde kullandiklari semboller arama yaparken bu kez de bize yardimci oluyor. Fakat bu gözünüzü korkutmasin, kullanacaklarimiz gayet basit olan mantiksal yapilar. Üç temel Ingilizce kelimeyi kullanarak bu yapiyi kurabiliriz; And (ve), Or (veya), Not (hayir). Peki bunlari nasil kullanacagiz? Bir örnek verelim. Diyelim ki Audi, BMW ve Peugeot’nun son modelleri ile ilgili bir arastirma yapmak isliyorsunuz ama sonuçlar arasinda Mercedes ile karsilasmak islemiyorsunuz. Arama satirina sunu yazabilirsiniz: "audi And bmw And Peugeot And Not mercedes".

Bu mantik dizisi genellikle sizi istediginiz sonuçlara ulastiracaktir. Fakat farkli arama motorlarinin farkli mantiksal yapilari olabilir.

Ileride daha detayli olarak bahsedecegimiz en popüler arama motorlarindan biri olan Google ve benzer tarzda hizmet veren diger arama motorlari için bu mantiksal yapi geçerlidir. Bunun disinda " seklindeki yildiz sembolü de yine sik kullanacaginiz bir sembol olabilir." sembolü nü bir joker olarak kullanabilirsiniz. Örnegin "Can*" yazdiginizda, arama motoru Can ile baslayan tüm kelimelerin geçtigi sayfalari karsiniza getirecektir. " isaretinden sonra herhangi bir sey gelebilir. Bu, özellikle bir kelimenin tamamini hatirlamadiginizda çok isinize yarayacaktir.

FARKLI SEMBOLLER

Aramalarda And ve Not kelimeleri yerine daha basil semboller de kullanabilirsiniz. And yerine eklemek anlaminda + isareti, Not yerine ise çikartmak anlaminda - isareti koyabilirsiniz. Diyelim ki kakao ve çikolata seviyorsunuz ama fistiktan nefret ediyorsunuz. Bu özelliklerde bir tatli tarifi ararken kullanmaniz gereken formül su sekilde olabilir: "Tarif+kakao+çikolata-fistik".

Eger bu formül ile tam olarak istediginizi bulamadiysaniz, tarif kelimesinin yerine örnegin mutfak kelimesini deneyebilirsiniz. Böylece karsiniza "Türk mutfagi" yada "Tatlilar" gibi alt kategoriler gelebilir. Sonuçlar arasinda daha da kesin bir cevap ariyorsaniz var olan sonuçlar arasindan sadece kakaoyu arayabilir ve sadece kakao kullanilan tatlilara ulasabilirsiniz.

GELISTIRILMIS ARAMALAR

Tüm aramalar, daha net sonuçlara ulasmak için aranilan alani fazlasiyla daraltmaya müsaittirler. Google ve Altavista’da uzun formülleri kullanarak nitelikli sonuç sayisini konuya bagli olarak azaltabilirsiniz. Bu sayede çok eski tarihlerde yazilmis belgelere ulasabilir ya da sadece tanimlanan dilde yazilmis belgeleri görüntüleyebilirsiniz.

ÖRNEK ARAMALAR

Arama motorlarinda bir sonuca ulasmak için genellikle arama satirina bir sözcük yazip arama yapmak gereklidir. Örnegin Istanbul hakkinda bilgi ariyorsak metin alanina Istanbul yazmak gerekir. Böylece Istanbul’la ilgili web siteleri karsiniza gelecektir.

TIRNAK ISARETI

Bir cümle ya da bir kelime grubu aramak için tirnak isareti kullanilabilir. Örnegin lazer yazicilarla ilgili bilgiye ulasmak istiyorsaniz, arama satirina "lazer yazici" kelimelerini tirnak içinde yazmalisiniz. Böylece arama motoru bu iki kelimenin art arda kullanildigi sonuçlari karsiniza getirir.

BÜYÜK VE KÜÇÜK HARF

Google gibi bazi arama motorlari büyük ve küçük harf kullanimina duyarlidir. Anahtar kelimenizi sadece küçük harfle yazarsaniz sonuçlar içinde kelimenin hem küçük hem de büyük harfle kullanildigi sayfalar görebilirsiniz. Örnegin "chip" kelimesini yazdiginizda sayfalarinda "Chip" veya "CHIP" kelimelerinin geçtigi sonuçlari bulabilirsiniz. Ama aradiginiz kelimeyi yazarken en az bir büyük harf kullanirsaniz arama motoru tam olarak aradiginiz sekilde yazilmis sonuçlan karsiniza getirir. Küçük harfi arastirmanizi genisletmek istediginiz zaman, büyük harfi ise özel isim ya da belirli bir yer ismini aradiginiz zaman kullanmalisiniz.

+ isareti

Anahtar kelimelerinize bir kelime daha dahil etmek istediginizde + isaretini bosluk birakmadan kelimenin önüne yazarsiniz. Örnegin "film+savas" yazarsaniz karsiniza savas filmleriyle ilgili siteler gelecektir.

- isareti

Arastirmaniza bir kelimeyi dahil etmek istemediginizde, aramadiginiz kelimenin önüne bosluk birakmadan-isareti koyarsiniz. Örnegi "film-savas" yazarsaniz karsiniza savas filmleri hariç her türlü filmle ilgili bilgi gelir.

+ ve - birlikte

+ ve - isaretlerini rahatlikla ayni arama içinde kullanabilirsiniz. Örnegin "Skywalker’+Yildiz savaslari"-"bölüm 1" seklinde bir arama yaptiginizda içinde yildiz savaslari ve Skywalker geçen ama içeriginde "bölüm 1" olmayan sitelere ulasabilirsiniz.

Yildiz Isareti *

Bu isaret bilgisayar içinde dosya aramasi yapilirken de kullanilir. Aradiginiz kelimeyi tam olarak hatirlayamiyorsaniz yildiz isareti sizin için mükemmel bir yardimci olacaktir. Örnegin satilik bir seyler ararken "sat*lik" yazabilirsiniz. Bu sekilde arama motoru * gelen yerlere uygun harfi yerlestirerek arayacaktir. Eger profesyonel kelimesinin nasil yazildigini tam olarak animsayamadiysaniz arama satirina "profesy*nel" olarak girebilirsiniz. Arama motoru karsiniza dogru kelimeyi getirecektir.

GELISMIS ARAMALAR

Bir adim daha ileriye gidecek olursak, görmüs oldugumuz basit mantiksal yapilarin yani sira daha karmasik mantiksal yapilar da kullanabilecegimizi anliyoruz. Bunlar "OR, AND, AND NOT, NEAR" ifadeleri.

AND

Bu sözcügün anlami + simgesinin kullanimina benzer. Yapilan aramada iki kelimenin birden yer almasi gerektigini gösterir. Örnegin ’Türk AND Yemek" dersek Türk yemekleri hakkindaki sonuçlara ulasabiliriz.

OR

Bu genellikle birbirine benzer iki kelime için kullanilir. Örnegin "Cem OR Cemile". Karsiniza içerisinde bu iki kelimeden herhangi birini bulunduran sayfalar gelecektir.

AND NOT

Bu yapi ilk kelimenin geçtigi fakat ikinci kelimenin yer almadigi aramalari yapmak için kullanilir. Örnegin "Motosiklet AND NOT kullanilmis". Bu sekilde kullanilmis degil sadece yeni motosikletleri arayabilirsiniz.

Diger Anahtar Sözcükler

NEAR

Yaninda, yakininda anlamina gelen Ingilizce bir sözcük. Örnegin "Yamaha NEAR Gitar" yazarsak arama motoru bize sadece Japon firmasi Yamaha’nin gitar modellerini sergileyecektir.

PARANTEZ ()

Matematiksel ifadelerde kullanildigi gibi kullanilirlar. Aranan kelime gruplarindan hangilerinin öncelikli oldugunu göstermeye yararlar. Örnegimizde "(motosiklet AND otomobil) NE-AR kullanilmis" satirini görüyoruz. Burada öncelik parantez içindeki kelimelerdedir. Arama motoru "motosiklet" ve "otomobil" kelimelerine öncelik verir, ardinda da "kullanilmis" sözcügünü ekler.

DIGER ANAHTAR SÖZCÜKLER

Her arama motorunun kendine has kurallari ve özellikleri vardir. Örnegin Altavista temel arama özelliklerinin yani sira asagida listelenmis olanaklari da sunar.

Text: Sadece metinler içerisinde arastirma yapmanizi saglar. Örnegin "text:ilaç" yazarsaniz metin bölümlerinde "ilaç" kelimesinin geçtigi sayfalara ulasirsiniz. Resimler ve diger ögeler bu aramaya dag il edilmez.

Title: Her web sayfasinin "Title" denilen bir basligi vardir. Dilerseniz seçiminizi bu basliklara göre de yapabilirsiniz. Örnegin: "title:müzik" yazdiginizda, arama sonuçlari içerisinden basliginda müzik kelimesinin geçtigi sayfalar karsiniza çikacaktir.

Url: Her web sayfasinin alan adi da denilen bir adresi vardir ve aramalariniz bir alan adi ile ilgili olabilir. Örnegin "url:mp3" yazdiginizda adresi içinde mp3 kelimesi geçen web sitelerine ulasirsiniz.

Domain: Domain:tr yazdiginizda alan adi uzantilarina göre Türkiye’nin uzantisi olan tr ile ilgili web adreslerine ulasirsiniz. "Domain:org" yazdiginizda ise sadece alanadi.org seklindeki organizasyonlara ait web sitelerini görüntüleyebilirsiniz.

Image: Ingilizce’de resim anlamina gelen bu kelime özellikle grafikle ilgili aramalarinizda çok isinize yarayacak ve basit bir sekilde istediginiz resmi bulmanizi saglayacaktir. Örnegin "image:deniz" yazip aradiginizda arama motoru, denizle ilgili resimleri dökecektir, "image:dag" yazarsaniz dag ile ilgili resimleri bulursunuz.

DIKKAT: ISTISNALARI ÖGRENIN

Burada bahsedilen kurallar pek çok arama motoru için geçerlidir ama her zaman istisnalar olabilir. Kullandiginiz arama motoru ile ilgili bilgileri okuyunca tüm fonksiyonlarini kendiniz kesfedebilirsiniz. Farkli fonksiyonlar özellikle ses, resim ya da multimedya agirlikli arastirmalarinizda size yardimci olacaktir.

IPUCU: INTERNETTEN YARDIM ALIN

Burada anlattigimiz pek çok bilgiye Google, Altavista ya da Yahoo arama motorlarinin web sitelerini kullanarak da ulasabilirsiniz. Her arama motoru kullanicilarini islevleri ve çalisma prensipleri hakkinda bilgilendiren bölümlere sahiptir. Bu konuya yarim saatinizi ayirmaniz gelecekteki aramalarinizda size zaman kazandirir. Internetin içerigi gözle görülür sekilde artiyor ve artik bu dev içerigin içinde kaybolmamak, aradigimizi bulabilmek için yeteneklerimizi gelistirmenin zamani geldi de geçiyor bile.

IPUCU: DIL SEÇIMI

Tüm arama motorlari sonuçlari istenen bir dilde siralayabilir. Genellikle arama ekraninda baslica dillerin siralandigi bir menü yer alir. Eger belirli bir dil tercihi yapilmazsa, internetteki tüm siteler dil ayrimi yapilmaksizin karsiniza getirilir.

BILGI: MOTORLAR VE REHBERLER

Internetteki arastirmalariniz için arama motorlarinin yani sira rehberleri de kullanabilirsiniz. Arastirma konunuz ne kadar belirli ve dar ise, motorlar da o kadar faydali olur. Fakat rehberler aranan konular hakkinda daha genel bilgileri verirler. Bu ayrimin sebebi sudur Rehberler daha sinirli sayida web sitesi içinde arastirma yaparlar. Arama motoru ise milyonlarca web sitesini okur ve aranan kelime ile ilgili olanlarin hepsini görüntüler. Eger belirli bir hedefiniz ve bir de aceleniz varsa arama motorlari ile arama yapmak sizin için daha uygun olacaktir. Rehberler hakkinda ayrintili bilgileri ikinci sayimizda bulabilirsiniz.

... TERIMLER ...

ANAHTAR KELIME: Arama motoru ile arama yaparken, bulmak istediginiz konuyu simgeleyen bir ya da birden çok sözcüge verilen isimdir. Örnegin Besiktas Spor Kulübü ile ilgili sayfalan bulmak istiyorsaniz, anahtar kelime olarak "Besiktas" yazabilirsiniz.

REHBER: Anahtar kelime ile çalisan arama motorlan kadar basarili olmasa da, konulari kategoriler halinde görmenizi saglar. Çalisma sistemi Windows’un dosya yapisina benzer. Yine Besiktas Spor Kulübü’nü ele alalim. Besiktas’la ilgili web sayfalarina rehber yardimiyla ulasmak için önce spor, hemen ardindan futbol, takimlar, Türkiye, birinci lig... gibi bir link siralamasini izlemeniz gerekiyor. En sonunda rehberdeki Besiktas’la ilgili sayfalara ulasabilirsiniz