1. Linux Nedir ?
Linux, serbestçe dağıtılabilen, çokgörevli, çok
kullanıcılı UNIX işletim sistemi türevidir. Linux,
İnternet üzerinde ilgili ve meraklı birçok kişi tarafından
ortak olarak geliştirilmekte olan ve başta IBM-PC uyumlu kişisel
bilgisayarlar olmak üzere birçok platformda çalışabilen
ve herhangi bir maliyeti olmayan bir işletim sistemidir.
UNIX 70li yılların ortalarında büyük bilgisayarlar
üzerinde çok kullanıcılı bir işletim sistemi olarak
geliştirilmiştir. Zaman içerisinde yayılmış ve
birçok türevi ortaya çıkmıştır. UNIX ismi
UNIX Research Laboratories INC şirketinin tescilli markası olduğundan
dolayı birçok şirket, aynı temele dayanan işletim sistemleri
için değişik isimler kullanagelmişlerdir. Örnek olarak
Hewlett-Packard HP-UX
IBM AIX
Sun Microsystems SunOS
kullanmaktadırlar. Bugün kişisel bilgisayarlardan süper
bilgisayarlara kadar biçok bilgisayar için yazılmış
bulunan UNIX türevleri mevcuttur. Ne var ki bu türevlerin çoğu
gelişimi belirli bir noktada durmuş ve yüksek fiyatla satılan
ticari yazılımlardır.
Linux, temel olarak Finlandiya Üniversitesinde öğrenci olan Linus
Torvaldsın ve İnternet üzerinde meraklı bir çok yazılımcının
katkıları ile geliştirilmiştir. Linux gelişimi açık
bir şekilde yapılmaktadır. Bunun anlamı, işletim sisteminin
her aşaması açık olarak İnternet üzerinde yayınlanmakta,
dünyanın dört bir yanında kullanıcılar tarafından
test edilmekte, hataları ve eksiklikleri tesbit edilerek düzeltilmekte
ve geliştirilmektedir. Zaman zaman bu deneme aşamaları belirli
bir noktada durdurulur ve güvenilir bir işletim sistemi sunulup, geliştirme
için ayrı bir seriye devam edilir. Geliştirmede yer alan bu açıklık
Linuxun en büyük avantajlarından biridir. Gelişimi evrimseldir,
hatalar anında kullanıcılar tarafından tesbit edilip rapor
edilmekte ve birçok kişinin katkısıyla düzeltilmektedir.
Bazı işletim sistemi sürümleri saatler içerisinde güncellenebilmektedir.
Linux, Andy Tannenbaum tarafından geliştirilmiş olan Minix işletim
sistemine dayanmaktadır. Linus Torvalds boş zamanlarında Minixten
daha iyi bir Minix işletim sistemi yaratmak düşüncesiyle
1991 Ağustos sonlarında ilk çalışan Linux çekirdeğini
oluşturdu. 5 Ekim 1991 tarihinde 0.02 sürümü Linux ilk defa
tanıtıldı. Linus, comp.os.minix haber grubuna gönderdiği
yazıda yeni bir işletim sistemi geliştirmekte olduğunu ve
ilgilenen herkesin yardımını beklediğini yazmıştı.
İşletim sisteminin çekirdeği için verilen numaralar
kısa sürede bir standart kazandı. a.x.y seklinde belirtilen çekirdek
türevlerinde y bulunulan seviyeyi, x gelişim aşamasını
göstermektedir. Tek sayılı xler geliştirme aşamalarını
çift sayılı x ler ise güvenilir Linux çekirdeklerini
göstermektedirler. a ise değişik Linux sürümlerini
belirtir. Bu yazının hazırlandığı Ağustos
1997 içerisinde en son güvenilir (kararlı) Linux çekirdeği
2.0.30, en son gelişim aşamasındaki çekirdek ise 2.1.47dir.
Linux gerçekten son yıllarda hızlı bir gelişme göstermiş,
çesitli ülkelerden birçok kullanıcıya erişmiş
ve yazılım desteği günden güne artmıştır.
Değişik kuruluşlar Linux sistemi ve uygulama yazılımlarını
biraraya getirerek dağıtımlar oluşturmuşlar ve kullanımını
yaygınlaştırmışlardır.
1.1 Linuxun Desteklediği Donanımlar
· · · Linux şu anda başta IBM-PC uyumlu kişisel
bilgisayarlar olmak üzere Apple, Atari ve Amiga gibi 68000 tabanlı
bilgisayarlar üzerinde, Sun Sparc işlemcili iş istasyonları,
Alpha işlemcili kişisel bilgisayarlar, MIPS, PowerPC, HP PA-RISC ve
ARM mimarilerinde çalışmaktadır.
· · · IBM uyumlu kişisel bilgisayarlar üzerinde 80386
ve üzeri (80486 80586 Pentium PentiumPro ve türevleri) değişik
üreticilerin işlemcileri ile sorunsuz olarak çalışmaktadır.
80286 ve 8086 işlemcili bilgisayarlar için sınırlı
kabiliyette Linux uygulamaları mevcuttur.
· · · PCI, VESA, ISA ve MCA mimarilerinde her türlü
anakartı desteklemektedir.
· · · Teorik olarak 4 Gbytea kadar RAM desteklenmektedir.
· · · AT uyumlu diskler (IDE, EIDE ve 16 bitlik MFM,RLL veya
ESDI) desteklenmektedir. Kontrol kartına uyumlu destek bulunduğu sürece
SCSI diskler ve diğer cihazlar desteklenmektedir.
· · · IDE-ATAPI CD-ROM sürücüleri, ve bazı
özel CD-ROM kontrol kartları desteklenmektedir.
· · · Metin ekranlarda CGA, EGA, VGA, Hercules veya uyumlu kartlar
desteklenmektedir. X Window ortamında genel VGA ve SVGA uyumlu kartlar
ve S3, ET4000, 8514/A, ATI MACH8, ATI MACH32 gibi birçok görüntü
kartı desteklenmektedir.
· · · Birçok 10 ve 100 Mbit ethernet kartı, ISDN, ATM,
FDDI, SLIP, CSLIP, PPP desteği verilmektedir.
· · · Başta SoundBlaster,Gravis Ultrasound olmak üzere
birçok ses kartı desteklenmektedir.
Linux altında hangi donanımların desteklendiği ile ilgili
ayrıntılı bilgiyi Hardware-HOWTOdan alabilirsiniz. HOWTO dökümanları
hakkında daha geniş bilgi ve nereden temin edeceğiniz kitabın
sonunda detaylıca anlatılmıştır.
Makinanızda Linux çalıştırmak için kullanacağınız
uygulamalara bağlı olarak en az bir 386SX işlemci ve 4 Mbyte
RAMa ihtiyaç duyacaksınız. Sabit disk üzerinde ise en az
40 Mbytelik bir alan ayırmanız gerekecektir. Rahat bir kullanım
için en az 8 Mbyte RAM ve 200 Mbyte sabit disk ve bir 486 işlemci
önerilmektedir.
1.2 Linuxun Kullanım Amaçları
Ücretsiz olarak dağıtılıyor ve gelişiminin hala
devam ediyor olması biçcok kişinin Linuxun profesyonel alanlarda
kullanılamayacağının düşünmesine yol açmaktadır.
Oysa Linux işletim sistemini kullanan bilgisayarlar özel kullanım
başta olmak üzere birçok alanda yaygın olarak kullanılmaktadırlar.
Kişisel Kullanım
Linux evinde veya işinde UNIX işletim sistemi altında çalışmak
isteyenler için ideal bir platformdur. Özellikle işi veya eğitimi
sırasında UNIX platformlar altında çalışmak, uygulamalar
kullanmak veya yazılım geliştiren kişiler kendi kişisel
bilgisayarlarında benzer ortamı yakalayabilmekte ve işlerini
kendi kişisel bilgisayarlarında gerçekleştirebilmektedirler.
Bunlara ek olarak Linux altında yer alan uygulamalar giderek sıradan
bir kullanıcı için bile bu işletim sisteminin ilgi çekici
hale gelmesini sağlamaktadır. Gelişimleri henüz tamamlanmamış
olmasına rağmen, herhangi bir kişisel bilgisayardan beklenebilecek
yazı editörleri, hesap cetvelleri, çizim yazılımları,
veri tabanları birçok ihtiyaca cevap verecek düzeye gelmiştir.
Örneğin LaTeX kullanıcıları MS-DOS altında buldukları
desteğin çok daha fazlasını Linux altında bulabilmektedirler.
Internet Sunucusu
Linux doğrudan TCP/IP desteği ile gelmektedir. Bu yönü ile
TCP/IP temelli bilgisayar ağlarında hem istemci hem de sunucu olarak
yaygın kullanım bulmuştur. Üzerinde hali hazırda bulunan
servislerin çeşitliliği, yeni çıkan servislere hızlı
ayak uydurması, kolay konfigüre edilebilmesi ve özellikle de
düşük maliyeti sebebi ile yaygın olarak İnternet servislerinin
verilmesi amacıyla kullanılmaktadır. Zamanla verdiği ağ
servisleri başka protokollere destek verecek sekilde genişletilmiştir.
Şu anda Linux
WWW sunucu
DNS sunucu
NFS sunucu
NIS sunucu
X Window sunucu
BOOTP sunucu
SMTP sunucu
FTP sunucu
LIST sunucu
NEWS sunucu
gibi yaygın TCP/IP servislerinin yanısıra
NOVELL sunucu (Novell protokolü kullanarak disk ve yazıcı servisi)
· · · SAMBA sunucu (Windows 3.1, Windows95, Windows NT ve WfW
için disk ve yazıcı servisi)
· · · APPLETALK sunucu (MacOS kullanan Apple makinalar için
disk ve yazıcı servisi) verebilmektedir.
Ağ Elemanı
Linux yazılım desteği ile birçok ağ elemanının
yerine geçebilecek bir alternatif olarak kullanılabilmektedir. Birden
fazla ağın birbirine bağlanması amacıyla bir yönlendirici
(router) olarak da kullanılabilmektedir. Özellikle farklı protokoller
arası bir geçiş elemanı olarak yaygın şekilde
Linuxtan yararlanılmaktadır. Ayırca yönlendirici olarak
kullanıldığında kolaylıkla güvenlik amacıyla
firewall (alev duvarı) olarak konfigüre edilebilmektedir. Buna ek
olarak bir ağ üzerinde bulunan iki segmanın trafiğini birbirinden
ayıran bir köprü (bridge) olarak da hizmet verebilmektedir. Birçok
kurumda bir veya daha çok modemin bağlanması amacıyla bir
terminal sunucu (terminal server) olarak Linux kullanılmaktadır.
1.3 Nereden Linux Bulabilirim ?
Linux işletim sistemiminin temelini oluşturan çekirdek, bu çekirdeğin
kullandığı destek kütüphaneleri ve uygulama yazılımları
bir araya getirilerek, yükleme yazılımları da eklenerek
Linux dağıtımları meydana getirilmektedir. Bu dağıtımlar
temel olarak bir kullanıcının Linux kullanmak için ihtiyaç
duyabileceği bir çok yazılımı bir araya getirirler.
Bu dağıtımların çoğu İnternet üzerinde
anonim FTP arşivlerinde bulunabilmektedirler. İnternet erişimi
bulunmayan kişilerinde (veya Internetten 120 Mbyte kopyalamak istemeyen
kişilerin) yararlanabilmesi için çesitli CD-ROM şirketleri
tarafından CD-ROM üzerinde dağıtımlar meydana getirilmiştir.
Doküman Temini
Linux hakkında yazılan kitapların sayısı gün geçtikçe
artmaktadır. Yine de en güncel bilgi İnternet üzerinde bulunmaktadır.
Elektronik ortamda bulunan iki temel döküman çeşidi bulunmaktadır.
Bunlar:
Linux Documentation Project
NASIL (HOWTO) dökümanlarıdır.
.
1.4 Yazılım Özellikleri
Bir işletim sistemi, ne kadar mükemmel olursa olsun, uygulama yazılımlarının
çokluğu ve kalitesi ile varolabilirler. Herhangi bir Linux dağıtımı
içerisinde, değişik amaçlara hizmet eden birçok yazılım
bulunmaktadır. Ancak her geçen gün bu dağıtımlarda
yer almayan yeni yeni yazılımlar çıkmaktadır.
UNIX makinalar üzerinde yer alan uygulamaların çoğu, değişik
platformlar altında bulunduğundan çalıştırılabilir
(executable) olarak dağıtılmaz, kaynak kodu şeklinde sunulurlar.
Sözkonusu yazılımı kullanmak isteyen bir kullanıcı
bu kaynak kodunu kendi platformunda derleyerek çalıştırır.
Bu tür yazılımların birçoğu Linux altında
kolaylıkla çalıştırılabilmektedir. Bu tür
yazılımları İnternet üzerinde çeşitli FTP
arşivlerinde bulmak mümkündür.
Linuxa özel veya Linux üzerinde geliştirilen yazılımlar
için standart bazı FTP arşivleri vardır. Bunların en
bilineni Sunsite FTP arşividir. Burada çeşitli dizinler altında
konularına göre ayrılmış bir durumda elektronik devre
tasarım yazılımlarından oyun programlarına kadar birçok
değişik yazılım bulunmaktadır. Bu arşivin Türkiyede
yeralan bir kopyası adresinde vardır.
Linuxun bu denli sevilmesi ve yaygınlaşması çesitli şirketlerin
(Macintosh, Sun, SSC gibi) Linux üzerinde çalışan ticari
yazılımlar geliştirmesi sonucunu verdi. Bu konuda detaylı
bilgi için Commercial-HOWTO dökümanından yararlanabilirsiniz.
Linux üzerinde bulunan uygulamaların ve yazılımların
listeleri için aşağıdaki adreslerden yararlanabilirsiniz:
Linux Applications and Utilities
Scientific Applications on Linux
Linux Software Map
Temel Komutlar
Daha önce UNIX tabanlı bir işletim sisteminde çalışanlar
için Linux, öğrenilmesi çok kolay bir sistem olacaktır.
Standart bir UNIX sisteminde yeralan hemen hemen tüm komutlar, Linuxa taşınmıştır.
Onlarca çeşit kabuğun yanı sıra, sed, awk gibi programcının
işini kolaylaştıran diller, ls, less, finger gibi temel her türlü
komut, Linuxta vardır.
Ağ ve İnternet uygulamaları için elm ve pine (Pine Is Not
Elm :-) yanında metin editörleri olarak vi, vim (viın daha gelişmiş
sürümü), pico ve joe sayılabilir. Editörlerden, bizde
fazla bilinmeyen Emacs da Linux altında denemeye değer programlardandır.
Kelime işlem programlarından troff, groff (GNU troff) ve daha modern
metin işleme yazılımlarından TeX ve LaTeX sayılabilir.
Bazı program isimlerinin (GNU-tar, GNU-bash gibi) başında görebileceğiniz
GNU (Gnu is Not UNIX!), Linux için de yazılım ve programlar üreten
bir kuruluştur. GNU, lisansını ve yazarını korumak
koşuluyla programları kaynak koduyla birlikte Linux kullanıcılarına
dağıtır. GNU bash ve tcsh, Linux altında en çok rağbet
edilen iki kabuk ismidir. Diğer kabuklar arasında zsh, ash, ksh ve
csh sayılabilir. Kabuklar hakkında daha geniş bilgiyi, Bash konu
başlığı altında bulabilirsiniz.
Uygulama Programları
Linux üzerinde ver tabanı uygulamaları ortalama bir kullanıcının
ihtiyacını karşılayabilir. Postgres, Mbase, msql ve Ingres
gibi profesyonel yazılımlar Linux ve diğer platformlarda istemci/sunucu
bazda görev yapabilirler. Özellikle Postgres, uygulama kolaylığı
ve C, perl, tcl gibi birçok dile yönelik arabirimiyle göze çarpar.
Mühendislik yazılımları arasında gnuplot (grafiksel
veri analiz yazılımı), xspread ve xfractint (fraktal yaratma
programı) sayılabilir.
Doğru seçilmiş bir donanım üzerinde kurulan bir Linux
makinası, hemen her tür çokluortam (multimedia) uygulamalarını
rahatlıkla çalıştırabilir. En az Pentium tabanlı,
32Mbayt RAM ve 2GB sabit diske sahip makina yardımıyla ticari olarak
satılan çokluortam uygulamalarını kullanabilirsiniz. Linux,
hemen her türlü ses kartını desteklediğinden ses dosyalarının,
workman, Cdplayer gibi programlar yardımıyla kolayca çalınması
mümkün olur. MIDI editörleri ve bir sentezleyici ile kendi müzik
stüdyonuzu kurabilirsiniz.
Biraz oyun oynamak mı istediniz ? Doom, Quake, Abuse, Xtetris, FreeCiv(ya
da CivNet), Imaze ve benzeri onlarca oyun Linuxta da var. ODTÜde yüzlerce
öğrenciyi bilgisayar başına mıhlayan MUD (Multi User
Dungeon) oyunlarını sunan makinaların birkısmı Linux
idi.
X Window Arabirimi
Linux işletim sistemi altında X Window sistemi ile Windows altındaki
gibi grafik arabirimiyle birlikte çalışabilirsiniz. Windows ile
uğraşan herkes rahatlıkla X Windowa geçiş yapabilir.
X ile ekranda aynı anda birden fazla pencere açılabilir, fare
yardımıyla birden fazla uygulama aynı anda kontrol edilebilir.
Pekçok uygulamanın (özellikle İnternet tabanlı) X üzerinde
çalışan sürümleri vardır. Bu sayede metin tabanlı
ekrana (vt100) dönmeden her işinizi X yardımıyla tamamlayabilme
şansınız olur. Bu sayede Linux, bir iş istasyonu görünümüne
ve kullanışlılığına sahip olacaktır.
X pencere denetleyici (window manager - wm) kullanıcı ile X arasında
bekler ve klavye ile fareden aldığı emirleri ekranda yerine getirir.
Bu emirler, pencerelerin açılması, kapatılması ve yerlerinin
değiştirilmesi gibi komutlardır. Sıkça kullanılan
pencere denetleyicileri fvwm, twm ve olwmdir.
1.5 Linux ve Diğer İşletim Sistemleri
Linux ve diğer işletim sistemleri arasındaki ilişkiyi, benzerlikleri
ve farklılıkları bilmek önemlidir. Linux işletim sistemi,
diğer sistemler ile birlikte aynı sabit diski paylaşabilir. UNIXi
öğrenmek için kesinlikle en kolay ve ucuz yol olan Linux, diğer
işletim sistemlerine karşı her zaman güçlü bir
alternatif olmaktadır. İnternet servis sağlayıcılarının
büyük çoğunluğu, Linux kullanmakta, İnternet bağlantılarını,
e-posta ve haber grubu alış-verişini Linux sayesinde yapmaktadır.
Bir kişisel bilgisayarı satın aldığınız zaman
çok büyük ihtimalle üzerinde MS-DOS veya türevi bir
işletim sistemi yüklenmiş olduğunu göreceksiniz. Her
kullanıcı o veya bu şekilde MS-DOS ile tanışır.
MS-DOS, üzerinde en fazla program yazılan işletim sistemi olmuş,
bu yüzden modern işletim sistemleri çıkmadan önce her
kullanıcının kurtarıcısı gözüyle bakılmıştır.
Fakat MS-DOS arabirimi programlanırken ileriyi düşünemeyen
programcılar, bu işletim sistemine Linuxta olan bazı hayati özellikleri
kazandıramamışlardır. MS-DOS, çok kullanıcılı
bir sistem değildir ve aynı anda birden çok işi yapamaz.
İsterseniz çalıştırılabilecek en geniş programın
büyüklüğünü görmek için mem komutunu
kullanmayı deneyin. Linux, sadece üzerindeki hafıza ile sınırlıdır.
80x86 tabanlı mikroişlemcinin her özelliğini sonuna kadar
kullanır. Bunun sonucu olarak verimli bir işletim sistemi sayılabilir.
Tüm bu olumsuzluklara rağmen yine de MS-DOS kullanmak istiyorsunuz.
Onun da kolayını bulmuş Linux programcıları. Ücretsiz
dağıtılan MS-DOS ve Windows emülatörü yardımıyla
MS-DOS altında çalışan programların hemen hepsi Linuxla
birlikte de çalışabilir. WinWord 2.0, sysinfo, Civilization ve
Qbasic Linux altında sorunsuz çalışan MS-DOS/Windows programlarından
birkaçı.
Profesyonel bir yatırım sayılabilecek Windows NTnin çokgörevlilik
ve hafızayı mükemmel kullanma gibi özellikleri vardır.
Buna karşılık fiyatı oldukça yüksektir ve çalışmak
için gayet yüksek standartlı bir makina ister.
IBM firmasının geliştirdiği OS/2 de NTye benzer şekilde
çokgörevli işletim sistemi olup fiyat/performans oranı açısından
makul sayılabilecek bir işletim sistemi olarak göze çarpar.
Linux, herkese göre bir işletim sistemi değildir. UNIXi benimsemeyen
bir kullanıcıdan Linuxu kullanmasını bekleyemezsiniz. İnternetin
kendisi UNIX tabanlı olduğu için Linux bu alanda yukarıda
sözü geçen sistemlerden daha avantajlı bir duruma gelir.
Dağıtımı tek firmayla sabit olmadığı için
geliştirilme aşamasında dünyanın dört bir yanından
katkı ve destek gelir. UNIXe belirli bir standart getirilmesi için
yapılan çalışmalara uyan Linux, POSIX standardını
destekler.
RedHat, Caldera gibi çeşitli Linux sürümleri da piyasada
satılmakta, çok zengin bir döküman ve arşiv kaynağı
ile kullanıcılara sunulmaktadır. 80x86 tabanlı işlemciler
üzerinde kurulabilen ve İnternet üzerinde bedava dağıtılan
diğer işletim sistemlerinden birisi FreeBSDdir. FreeBSD, bir grup
programcı tarafından BSD standartını 80x86 bilgisayarlara
taşımak üzere geliştirilmiştir ve Linux ile büyük
benzerlikleri bulunur.
Linux işletim sisteminin güvenilir ve sağlam yapısından
haberdar olmayan, hatta bu gerçeği bilerek ücretli sistemlerdem
medet uman kişiler vardır. Sabit fikirli olmadan önce bu sistem
hakkında daha fazla verinin dağıtılması, kullanıcıların
bilinçlendirilmesi gereklidir. Bu da ancak, Linuxun yapabildiklerini göstermekle
olabilir.
1.6 Türkiyede ve Dünyada Linux
Eğer Linuxu sever ve bu sistemin yaygınlaşmasında, bihaber
kullanıcılara tanıtımında öncülük etmek
isterseniz, bu bölüm tam size göredir.
Henüz tüzel kişiliği olmayan Türkiye Linux Kullanıcıları
Grubu sayfası Türkiyede Linux çalışmaları için
iyi bir başlangıç noktasıdır. Türkçe ve İngilizce
Türkiyedeki en geniş kapsamlı Linux sunucusunun genişlemesinde
yeni fikirlere, çözüm önerilerine ihtiyaç vardır.
Bu da ancak Linux seven bir kitlenin varlığıyla mümkündür.
Dünyada ve Türkiyede İnternet Servis Sağlayıcıları
(İSS) Linuxu uzunca bir süredir ticari olarak kullanıyorlar.
Uygulama yazılımları da bu yönde kullanıcıların
hizmetine sunuluyor. Fakat güvenlik sorunları nedeniyle Linux kullanan
servis sağlayıcıları, müşterilerini bu hizmetten
yoksun tutuyorlar. Açık sistem kavramının yaygınlaşması
da bu sebepten dolayı sekteye uğruyor. http://www.10mb.com/linux/
adresinde, ticari uygulama yazılımlarına destek veren bir proje
yeralmaktadır.
SSC (Specialized Systems Consultants - http://www.scc.com), ``Linux Journal
adında bir dergiyi başarıyla dağıtıyor. Tirajı
onbinleri bulan bu aylık dergide bu işletim sistemini aktif kullanan
herkes için, her konuda, her düzeyde makale bulmak mümkündür.
1.7 Linux ve Donanım Desteği
Bir işletim sisteminin tüm kartları tanıması, tüm
sabit disklerle çalışabilmesi, tüm giriş/çıkış
kartlarıyla uyum içinde çalışması mümkün
değildir. Bu konuda çok iddalı olan tak-çalıştır
sistemine sahip Windows95 bile bazen yetersiz kalabilmekte. Linux da piyasada
yeralan hemen hemen bütün donanımlarla birlikte çalışabilir.
Linux, üzerinde matematiksel işlemci olsun veya olmasın Intel
386SX/DX, 486SX/DX/SX2/DX2/DX4, Pentium ve PentiumPro işlemcilerde sorunsuz
çalışır. Bunlarla beraber (Cyrix 486 tabanlı işlemcilerinde
nadiren sorun çıkarsa da) AMD, Cyrix gibi firmaların işlemcileri
de Linux tarafından desteklenir. Matematik işlemcisi olmayan bilgisayarlarda
Linuxun beyni sayılan çekirdek, matematik işlemcisine gerek duyulan
kod parçalarında bu işlemciyi emüle edebilir. Burada belirtilen
IBM uyumlu PCler dışında ALPHA, PowerPC, MIPS, farklı Sparc
modelleri, PA-RISC gibi birçok farklı işlemciye de başarılı
bir şekilde taşınmıştır.
Linux, kişisel bilgisayarlarda kullanılan ISA, VLB (Vesa Local Bus
- yerel veri yolu), EISA, MCA (IBM Microchannel) veya PCI veriyolu mimarisi
ile çalışabilirler.
Linux, SMP (symmetric multi processor) olarak da bilinen birden fazla işlemcili
bilgisayarlar üzerinde de çalışabilir ve birden fazla işlemciyi
en verimli şekilde kullanır.
Kişisel bilgisayarların kullandığı 80x86 tabanlı
işlemciler dışında, taşınan ve sorunsuzca çalıştığı
bilinen işlemciler ve bilgisayarlar ile konu hakkında daha fazla bilgi
alınabilecek İnternet adresleri aşağıda verilmiştir.
Linux/68000
Linux/MIPS
Linux/PowerPC
Linux for Acorn
MacLinux
Compaq Deskpro XL
IBM PS/2 MCA systems
Compaq Contura Aero
IBM ThinkPad
Linux/MIPS
Linux/Alpha
HP PA-RISC
SPARC/Linux
Linux, metin modu kullanırken tüm ekran kartlarıyla (Hercules,
CGA, EGA, CGA, IBM monokrom) sorunsuz çalışır. X Window
çalıştırmak isterseniz hızlandırılmış
bir SVGA kart önerilir. Sürekli yenileri eklense de aşağıda
şu anda desteklenen kartların tam listesi vardır.
Hercules mono
VGA / VGA Mono
EGA
ARK Logic ARK1000PV/2000PV, ARK1000PV/VL
ATI VGA Wonder, ATI Mach32, ATI Mach8, ATI Mach64
Cirrus 542x, 543x, 62x5, 6420/6440
OAK OTI-037/67/77/87
Trident TVGA8900, TVGA8800, TVGA9xxx
Tseng ET3000/ET4000/W32, ET4000/W32/W32i/W32p, ET4000AX
IBM 8514/A, IBM XGA, XGA-II
IIT AGX-010/014/015/016 (16 bpp)
Oak OTI-087, OTI-067, OTI-077
S3 911, 924, 801, 805, 928, 864, 964, Trio32, Trio64, 868, 968
Weitek P9000 (16/32 bpp)
Diamond Viper VLB/PCI
Orchid P9000
Western Digital PVGA1, WD90C00/10/11/24/30/31/33
Avance Logic AL2101/2228/2301/2302/2308/2401
Chips & Technologies 65520/65530/65540/65545
Compaq AVGA
Genoa GVGA
MCGA (320x200)
MX MX68000/MX68010
NCR 77C22, 77C22E, 77C22E+
RealTek RTG3106
Video 7 / Headland Technologies HT216-32
Western Digital/Paradise PVGA1, WD90C00/10/11/24/30/31/33
Hyundai HGC-1280
Sigma LaserView PLUS
Sabit Diskler ve Sabit Disk Denetleyicileri
Linux, standart IDE, bazı ESDI, hemen hemen tüm SCSI ve nadiren kullanılsa
da MFM ve RLL denetleyicilerini desteklerler. Aslında Linux çalıştırmak
için sabit diske gerek yoktur. Ağ üzerinden, Bootp protokolü
yardımıyla Linux yüklü başka bir bilgisayarın
kaynaklarını kullanmak mümkündür. Sabit disk denetleyiciniz
en az 16 bit olmalıdır. Genellikle MS-DOS altında sorunsuz çalışan
her sabit diski Linux da görebilir.
Sabit disk üzerinde Linux için bir miktar yer ayırmalısınız.
Birden fazla disk de kullanabilirsiniz, Linux her diski ayrı bir dizin
altından erişebilir. Bu konuda daha geniş bilgiyi Linux kurulumu
bölümünde bulabilirsiniz.
Sabit diskler, denetleyicileri desteklendiği sürece Linux altında
kullanılabilirler. Artık neredeyse tüm CD-ROMlar SCSI denetleyicilerle
çalışıyorlar. Bir SCSI denetleyiciniz varsa makinanız
CD-ROMu da tanıyacaktır. Linux, CD-ROMların standart iso9660
dosya sistemini de tanır.
Desteklenenen kartlar,
AMI Fast Disk VLB/EISA
Adaptec AVA-1505/1515, AHA-1510/152x, AHA-154x, AHA-174x, AHA-274x, AHA-2940/3940,
ACB-40xx
Always IN2000
BusLogic (ISA/EISA/VLB/PCI)
DPT PM2001, PM2012A (EATA-PIO)
DTC 329x (EISA) (Adaptec 154x compatible)
Future Domain TMC-16x0, TMC-3260 (PCI), TMC-8xx, TMC-950
Media Vision Pro Audio Spectrum 16 SCSI (ISA)
NCR 5380 generic, 53c400, 53c406a, 53c7x0, 53c8x0 (PCI)
Qlogic / Control Concepts SCSI/IDE (FAS408) (ISA/VLB)
Seagate ST-01/ST-02 (ISA)
SoundBlaster 16 SCSI-2 (ISA)
Trantor T128/T128F/T228 (ISA)
UltraStor 14F (ISA), 24F (EISA), 34F (VLB)
Western Digital WD7000 SCSI
AMD AM53C974, AM79C974 (PCI)
Adaptec SCSI-MFM/RLL bridgeboard
Iomega PC2/2B
Qlogic (ISP1020) (PCI)
Ricoh GSI-8
Ethernet Kartları
Piyasada çok çeşitli ethernet kartları vardır. Genellikle
yaygın olarak kullanılanlar 3Com veya NE2000 uyumlulardır. Aşağıda
desteklenen ethernet kartların bir listesi yeralmaktadır. PCMCIA,
Tokenring, ISDN, AX25 kartlarının uyumlu olanları, çok nadir
kullanıldıkları için burada belirtilmeyecektir.
3Com 3C501, 3Com 3C503, 3C505, 3C507, 3C509/3C509B (ISA) / 3C579 (EISA)
AMD LANCE (79C960) / PCnet-ISA/PCI (AT1500, HP J2405A,
NE1500, NE2100, NE2000, NE1000
AT&T GIS WaveLAN
Allied Telesis AT1700
Ansel Communications AC3200 EISA
Apricot Xen-II
Cabletron E21xx
DEC DE425 (EISA) / DE434/DE435 (PCI), DEC DEPCA
HP PCLAN 27245, 27247, 27252A, 10/100VG PCLAN
Intel EtherExpress, EtherExpress Pro
New Media Ethernet
Racal-Interlan NI5210, NI6510
PureData PDUC8028, PDI8023
SEEQ 8005
SMC Ultra
Schneider & Koch G16
Western Digital WD80x3
Zenith Z-Note / IBM ThinkPad 300 built-in adapter
Ses Kartları
Linux üzerinde hemen her türlü ses kartı desteği var.
SoundBlaster16 ses kartlarının üzerinde ASP çipi veya 4.11
ve 4.12 DSP (digital signal processor - sayısal ses işleyici) bulunanları
Linux üzerinde kullanamazsınız.
Desteklenen ses kartları,
6850 UART MIDI
Adlib (OPL2)
Audio Excell DSP16
Aztech Sound Galaxy NX Pro
Crystal CS4232
CHO-PSS (Orchid SoundWave32, Cardinal DSP16)
Ensoniq SoundScape
AWE 32
Gravis Ultrasound, Gravis Ultrasound MAX
Logitech SoundMan Games, Logitech SoundMan Wave
Logitech SoundMan 16 (PAS-16 uyumlu)
MPU-401 MIDI
MediaTriX AudioTriX Pro
Media Vision Premium 3D (Jazz16), Pro Sonic 16 (Jazz), Pro Audio Spectrum 16
Microsoft Sound System (AD1848)
OAK OTI-601D cards (Mozart)
OPTi 82C928/82C929 cards (MAD16/MAD16 Pro)
Sound Blaster, Sound Blaster Pro, Sound Blaster 16
Turtle Beach Wavefront cards (Maui, Tropez)
Wave Blaster
Fare:
Linux, Microsoft serial mouse, Mouse Systems serial mouse, Logitech Mouseman
serial mouse, Logitech serial mouse, ATI XL Inport busmouse, Microsoft busmouse,
Logitech busmouse ve PS/2 mouse destekler.
Genellikle kullanacağınız farenin türü Microsoft ya
da Mouse Systems serial mouse olacaktır.
Modem, Yazıcı ve Oyun Çubuğu
Hem internal (kasa içine takılan) hem de external (kasanın dışında
kalan) tüm modemler Linux tarafından desteklenir. Aynı şekilde
paralel veya seri porta takılan her yazıcı ve çizici desteklenir.
İsterseniz bunları yerel bir ağ üzerinden birden fazla makinaya
paylaştırabilirsiniz. Linux altında lpr yazılımı,
yazıcılara erişimi sağlamak için kullanılır.
Oyun çubukları için sürücüler ister doğrudan
çekirdeğe eklenebilir, istenirse de modül olarak derlenebilir.
Aşağıda, Linuxun desteklediği giriş/çıkış
kartlarının geniş bir listesi vardır.
AST FourPort and clones
Accent Async-4
Arnet Multiport-8
Bell Technologies HUB6
Boca BB-1004, 1008, BB-2016, IO/AT66, IO 2by4
Computone ValuePort
DigiBoard PC/X (4, 8, 16 port)
Comtrol Hostess 550 (4, 8 port)
PC-COMM 4-port (4 port)
SIIG I/O Expander 4S (4 port, uses 4 IRQs)
STB 4-COM (4 port)
Twincom ACI/550
Usenet Serial Board II (4 port)
Cyclades Cyclom-8Y/16Y (8, 16 port) (ISA/PCI)
Stallion EasyIO, EasyConnection 8/32, 8/64
1.8 Linux Avantaj ve Dezavantajları
Pekçok insan, ``neden Linux? diye sorabilir. Belki de cevap önce kullanıcının
kendini tanıması ile bulunabilir. Değişik yerlerde Linux
kullanılması ve bunun sonuçları hakkında gözlemlediklerimizin
ışığı altında çok kabaca: Eğer, bilgisayarla
ilişkiniz belirli paket programlara dayanıyorsa, bilgisayar kullanmak
için bilgisayar konusunda bilgi sahibi olmanız gerektiğine inanmıyorsanız,
bilgisayar ile uğraşmak hoşunuza gitmiyorsa, sorunlarınızı
kendi başınıza çözmeyi denemekten hoşlanmıyorsanız,
bir sorun çıktığında para vererek de olsa bu sorununuzu
birisi aracılığı ile çözmek istiyorsanız
Linux kesinlikle size göre değil. Ama eğer, bilgisayarınızla
ilgilenmekten hoşlanıyorsanız, bilgisayarda çıkan problemlerle
uğraşmak hoşunuza gidiyorsa, diğer işletim sistemlerinin
sizi sıktığına ve sınırladığına
inanıyorsanız, donanımınızdan daha çok performans
istiyorsanız, UNIX işletim sistemi ile çalışmayı
seviyorsanız Linux size göre olabilir.
Avantajları
UNIX işletim sistemine sahip bir bilgisayar kullanmak istiyorsanız
ve bu işletim sisteminde platforma bağımlı bir yazılım
kullanmıyorsanız, Linux ideal bir çözümdür.
Linux ücretsizder. Sadece işletim sisteminin maliyeti açısından
değil, verdiği performans için ihtiyaç duyduğu donanım
açısından da çok ucuzdur. Üstüne üstlük
çok kullanılan ve bol yedek parçası bulunan bir platform
altında çalıştığı için belirli bir Linux
sisteminin performansını artırmak için yapılması
gereken yatırım başka bir UNIX iş istasyonunu aynı
oranda geliştirmek için gereken yatırıma göre çok
düşüktür. Herhangi bir Sun bilgisayarın hafizasını
iki katına çıkarmak için harcanacak para ile bir Linux-PCnin
hafizasını iki katına çıkarmak için harcanması
gereken parayı kıyaslamayı deneyin. Fakat şirketler bazında
Linuxun bedava bir işletim sistemi olması genelde gözardı
edilir.
Bir Linux makine bu sayede sadece işletim sistemi açısından
değil donanım olarak da ucuza gelmektedir.
Linux hızla geliştirilmektedir. Bu gelişimin en büyük
yararı, eksikliklerin kullanıcıların talepleri ve çabaları
sonucunda hızla giderilmesidir. Linux diğer tüm işletim
sistemlerine göre belirli bir donanım için daha hızlı
destek verebilmektedir.
Linux çok değişik donanımlar ve servisler icin özel
olarak hazırlanır. İşletim sisteminin temelini oluşturan
çekirdek kullanıcı tarafından da derlenebildiği için,
bu derleme sırasında sadece kullanım amacına yönelik
alt programlarla donatılır. Bu genel olarak daha sistemin performansını
artırmaktadır. (Örnek olarak SCSI donanımınız
yoksa çekirdeğinizde SCSI ile ilgili alt programlara yer vermezsiniz)
Dezavantajları
Linuxun serbestçe dağıtılıyor olması bir çok
kişinin bu işletim sistemine güvenmemesine yol açmıştır.
``Ciddi bir şey olsa, bedava olmazdı ! kanısı oldukça
yaygındır.
Linuxun sürekli gelişiyor olması en büyük dezavantajlarından
biridir. Henüz tüm ihtiyaçlara cevap vermemesi (hala Windows95
programlarını çalıştıramıyor :) ), gelişimin
bazı aşamalarında topyekün değişiklikler yapılması,
gelişimi takip etmek için bazen sürekli yenileme yapılması,
birçok kullanıcının bu işletim sistemine güvenmemesine
yol açmıştır.
Linux herhangi bir ticari destek altında gelişmemektedir. Bunun en
büyük yararı işletim sisteminin ticari kaygılar taşımamasıdır.
Ancak bunun yanı sıra diğer işletim sistemlerinde olan teknik
destek, dağıtım ve dökümantasyon alanlarında eksikleri
vardır. Özellikle teknik destek eksikliği, anahtar teslim çözümlere
alışmış kullanıcıların çokluğu
Linux kullanıcılarının sayısını sınırlayan
temel faktörler olmuşlardır.
Bu konudaki eksikliği gidermek için çeşitli gönüllü
kuruluşlar, kullanıcı grupları oluşmuştur. Zamanla
Linux teknik desteği ticari bir konu olarak ortaya çıkmıştır.
Şu anda tüm dünyada Linux çözümleri konusunda
teknik destek veren danışmanlar bulunmaktadır. Bu kişiler
ve kurumlar hakkında ayrıntılı bilgiyi Consultants-HOWTO
dökümanında bulabilirsiniz.
Linux işletim sistemini geliştirenlerin ticari kaygılar gütmemeleri
bazı ticari yazılımların Linux üzerinde gelişmemesine
sebep olmuştur. Linux üzerinde belirli konularda diğer işletim
sistemlerinden aşağı kalmayan yazılımlar bulunmasına
rağmen, belirli bazı konularda çok zayıf kalmıştır.
( Mesela oyunlar :) )
Linux üzerinde yer alan çözümlerin hepsi, basit kullanıcıların
rahatça kullanabileceği düzeyde değildir. Bazı çözümler
kullanıcıların belirli bir yazılım ve işletim
sistemi bilgisine sahip olmalarını gerektirmektedir.
Sonuç olarak: Biz uzun süre Linux kullandık ve çok zevk
aldık. Diğer işletim sistemleri ile yapamadığımız
birçok uygulamayı Linux sayesinde gerçekleştirdik. Belirli
bir donanım ile gösterdiği performansın bir çok işletim
sisteminin üzerinde olduğunu gördük. Ne var ki her uygulama
için Linuxun ideal bir çözüm olarak ortaya çıkmadığının
bilincinde olmak gerekir. Belki ilerleyen senelerde üzerinde geliştirilen
uygulama yazılımları daha çok kişiyi başka işletim
sistemleri kullanmaktan vazgeçirecektir.
2. Linux Kurulumu ve Başlangıç
Linux hakkında ilk dökümanlar yazıldığında,
Linux çalıştırabilecek bilgisayarların özellikleri
önemliydi. Linux 32 bitlik bir işletim olduğundan en az 80386SX
işlemcilerle çalışmaktadır. 8086 ve 80286 işlemcili
IBM-PC uyumlu kişisel bilgisayarlar Linux tarafından desteklenmemektedir.
Hafıza olarak en az 4 Mbyte RAM (yoğun işlemler için 12
veya 16) tavsiye edilmektedir. Teknik olarak 2 Mbyte ile de çalışabilmesi
gerekir. Pratik olarak bugün piyasada bulunan hemen hemen her IBM-PC uyumlu
kişisel bilgisayarda Linux çalışabilmektedir.
8 Mbyte RAMa sahip herhangi bir 486 üzerinde hemen hemen her türlü
uygulama rahatlıkla çalıştırılabilmektedir. Tabii
ki daha fazla RAM ve daha hızlı işlemciler sistemin genel olarak
daha hızlı çalışmasını sağlayacaklardır.
Linux tarafından desteklenen donanımlar her geçen gün değişiyor.
Bilgisayarınızda bulunan herhangi bir donanımın desteklenip
desteklenmediğini Hardware-HOWTO dosyasından öğrenebilirsiniz.
Yine de daha önce yazılanları kısaca tekrar edersek,
1. 1. 1. Kişisel bilgisayarlarda INTEL, AMD, CYRIX şirketlerinin tüm
80386, 486, 586, 686, Pentium, PentiumPro işlemcileri
Tüm IDE, MFM, RLL sabit diskler
Çoğu SCSI sabit disk denetçileri
Çoğu ethernet ve G/Ç kartları
Birçok VGA, SVGA, EGA, HERCULES görüntü kartları
Linux tarafından desteklenmektedir.
Linux başka işletim sistemleri ile aynı sabit diskte bulunabilir.
Makinanıza Linux yüklemek için mevcut işletim sisteminizi
kaldırmak zorunda değilsiniz. Fakat yine de Linux yükleyebileceğiniz
bir miktar alan ayırmak zorundasınız. Bir bilgisayara Linux yüklemek
için bilgisayarınız üzerinde bir başka işletim
sisteminin bulunmasına gerek yoktur, Linux tam anlamıyla kendi başına
çalışabilen bir işletim sistemidir.
``Linux sabit disk üzerinde ne kadar yer kaplar? sorusuna kesin bir cevap
vermek oldukça zor, zira bu hangi yazılımları yükleyeceğinize
ve ne kadar kullanıcı alanı istediğinize çok bağlıdır.
Yine de kaba rakamlar vermek gerekirse, 40 Mbytelık bir alana çalışılabilir
durumda ve işinizin çoğunu görebilecek bir Linux kurulabilir.
Tüm paketleri yüklemeye kalktığınızda ise kabaca
250 Mbyte kadar yer kaplayacaktır.
Linux, çok çeşitli gruplar tarafından sürekli geliştirilen
bir işletim sistemidir. Belirli kişiler ve topluluklar Linux için
geliştirilen temel işletim sistemini ve uygulama yazılımlarını
bir araya getirerek dağıtımlar oluştururlar. Bir Linux dağıtımı
temel olarak bir makineye Linux kurmak ve o bilgisayar üzerinde Linuxla
çalışmak için gerekecek tüm yazılımları
ve paketleri içerir, bu yazılımların yüklenmesi için
bir yükleme yazılımı sağlar.
Şu an mevcut çok çeşitli Linux dağıtımları
mevcuttur. Bu dağıtımlar içerdikleri paketler ve yükleniş
şekilleri açısından bazı ufak tefek farklılıklar
gösterseler de temelde aynı işletim sistemini yüklerler.
Bir Linux dağıtımı bir araya getirildiği zamandaki
güncel işletim sistemini içermektedir. Örnek olarak Linux
işletim sisteminin temeli olan çekirdek neredeyse her hafta yenilenerek
geliştirilmektedir. Oysa dağıtımlar senede ancak birkaç
kere oluşturulurlar.
Linux dağıtımları geleneksel olarak 3.5" lik disketler
halinde hazırlanır. (her biri bir 3.5" lik diskete sığabilecek
seri dizinler şeklinde). Her konu ile ilgili bir seri disket bulunur (örnek
olarak n serisi ağ uygulamaları için n1,n2,n3... şeklinde)
2.1 Mevcut Dağıtımlar
Yaygın olarak kullanılan dağıtımlar aşağıda
yer almaktadırlar. Burada anlatılacak olan kurulum bilgileri, Linux
Slackware dağıtımına sahip olduğunuz farzedilerek hazırlanmıştır.
Slackware
Belki de en yaygın olarak yer alan dağıtım Slackware dağıtımıdır.
Bu döküman boyunca anlatılacak olan komutlar ve sistem özellikleri
Slackware dağıtımına göre düzenlenmiştir.
Diğer dağıtımlar için anlatılan işlemlerin
karşılıkları için dağıtım hakkındaki
açıklamalara başvurabilirsiniz. Slackware dağıtımlarının
temin edilebileceği yerler,
Slackware dağıtıcısı Walnut Creek
Orjinal Slackware FTP arşivi
2.2 Ne Şekilde Bulabilirim ?
Geleneksel olarak dağıtımların disketler ile yapıldığını
söylemiştik. Ancak günümüzde 100den fazla disketle
dağıtım pek pratik olmamaktadır. Linux kurduğunuz yere
bağlı olarak değişik alternatifleriniz olabilir.
İnternet
Tüm Linux dağıtımları Internet üzerinde anonim
FTP hizmeti ile sunulmaktadır. Ancak bireysel olarak dağıtımın
tüm disketlerini bu yolla almak çok pratik olmayacaktır. Örnek
olarak son slackware dağıtımı 110 Mbyte civarında yer
kaplamaktadır. Internet aracıyla dağıtım elde etmek,
yerel kullanıcılarına yeni dağıtımlar sunmak isteyen
sistem sorumluları için ilginç bir çözüm olmaktadır.
NFS
Bir yerel bilgisayar ağına sahip kurumlarda paylaşılan bir
disk alanı üzerinden Linux yüklemek mümkündür.
Bu sayede CD-ROM veya Internet aracılığı ile elde edilen
bir dağıtım kurumda ortak bir disk alanına yerleştirilir
ve ağa bağlı makinalara yükleme yapılabilir.
Birçok kurumda Linux yüklemek için, geçici olarak bir ethernet
kartı takılır, bilgisayar ağ desteği veren bir şekilde
açılır ve Linux disketleri bu şekilde ağ üzerinden
yapılır.
Sabit Disk
Herhangi bir şekilde Linux dağıtımı disketleri bir
sabit diske de kopyalanmış olabilir. Bu durumda mevcut sabit disk
üzerindeki disketler kullanılarak da yükleme yapılabilir.
Bu yöntem yine daha çok eğitim kurumlarında başka kaynaklardan
elde edilmiş bir Linux dağıtımını kopyalamak için
kullanılır.
Bir kullanıcı makinesine Linux yüklerken tüm özelliklerini
yüklemek istemeyebilir. Yüklediği yazılımların
bazılarının gereksiz olduğunu düşünüyorsa
ileride bazı uygulamaları kaldırabilir veya sonradan gerekli
gördüğü yazılımları dağıtım
disketlerinden rahatlıkla ekleyebilir.
Linux sadece dağıtımlarda bulunan yazılımlarla sınırlı
bir işletim sistemi değildir. Dağıtımlarda bulunan
yazılımlara ek olarak çok çeşitli başka uygulamalar
mevcuttur. (Örnek olarak Netscape hiç bir Linux dağıtımında
bulunmamaktadır). Bu ek yazılımların birçoğu İnternet
üzerinde FTP arşivlerinde bulunmaktadırlar. Kitabın sonundaki
ek, Linux uygulama yazılımlarının nerede bulunduğu
hakkında biraz bilgi veriyor.
CD-ROM üzerindeki dağıtımlarda, dağıtımların
yanısıra bir çok tanınmış FTP arşivinde yer
alan yazılımlar ve çeşitli dökümanlarda yer alır.
İnternet bağlantısı olan bir kurumda çalışmayan
(veya bu tür bir kuruma erişimi bulunmayan) birisi için bir CD-ROM
çok iyi bir çözümdür.
İnternet bağlantısı bulunan (özellikle akademik) kurumlarda
güncel dağıtımların İnternet üzerinden aktarılması
ve buradaki kullanıcılara NFS ve sabit disk üzerinde aktarılması
daha pratik bir uygulamadır. Aynı kurumlar kendi çalışma
alanları ile ilgili buldukları ek yazılımları da FTP
arşivlerinden toparlayabilir ve kullanıcılarına bu ek yazılımları
sunabilirler.
2.3 Sabit Disk Üzerinde Linux İçin Yer Açmak
Linux işletim sistemini yüklemek için sabit diskiniz üzerinde
Linux için bir miktar yer ayırmak zorundasınız. Herhangi
bir sabit disk bir işletim sisteminde kullanılabilmesi için ilk
olarak bölümlere (partition) ayrılır. Daha sonra bu bölümler
işletim sistemine uygun şekilde formatlanır. Linux işletim
sistemi kendi disk formatını (ext2) kullanır. En yüksek
verimi sabit disk üzerinde, kendi bölümünde, kendi disk
formatı altında çalıştığı zaman verebilir.
Eğer ayrı bir bölümlendirme yapılamıyorsa, tavsiye
edilmese bile MS-DOS formatlı bir disk üzerinde de Linux kurulabilir
(UMSDOS) ancak bu sistemin performansı diğerine göre oldukça
düşük olacaktır. Bu dökümanın geriye kalan
tüm kısımlarında bilgisayarınıza Linux yüklemek
için sabit disk üzerinde Linuxa özgü bir bölüm
ayrılacağı ve bu bölüme yükleneceği kabul
edilecektir. MS-DOS formatlı bir disk hiyerarşisi altına Linux
kurmak için UMSDOS-HOWTO dökümanından yararlanabilirsiniz.
Eğer bilgisayarınızı bir süredir kullanıyorsanız,
büyük bir ihtimalle sabit diskinizin tümünü kullandığınız
işletim sistemi için ayrımış durumdasınızdır.
MS-DOS kullanıyorsanız diskiniz bir (sadece C:) veya birden fazla
(C: D: ..) bölüme ayrılmış durumda olabilir. MS-DOS
altında bir disk üzerinde en fazla 4 temel bölüm olabilir
(primary partition). Eğer daha fazla bölüme ihtiyaç varsa
temel bölümlerden biri genişletilmiş bir bölüm
olarak ayrılır (extended partition) ve bu bölüm üzerinde
mantıksal bölümler ayrılır (logical partitions).
Bilgisayarınızda birden fazla bölüm varsa bir bölümü
boşaltıp bu bölümü Linux için ayırabilirsiniz.
Eğer tek bölümünüz varsa, veya mevcut bölümlerinizden
birini tümüyle harcamak istemiyorsanız diskinizi yeniden bölümlemeniz
gerekecektir. Klasik olarak bu durumda bölmek istediğiniz bölümdeki
yazılımların yedeğini almanız, daha sonra MS-DOS altında
fdisk yazılımı yardımı ile söz konusu bölümü
silmeniz, yeni boyutu ile yeniden yaratmanız, bu bölümü
format komutu ile formatlamanız ve yedeğini aldığınız
yazılımları yeniden yerleştirmeniz gerekecektir (Çok
iş :) )
Bazı yazılımlar mevcut bölümünüzü iki
parçaya ayırabilirler. Örnek olarak fips bu amaçla kullanılan
bir yazılımdır. (Diskiniz üzerinde işlem yapan her
yazılım az da olsa disk üzerindeki bilgilere zarar verme riski
taşır. Bu tür yazılımlar ile çalışmadan
önce önemli olduğunu düşündüğünüz
bilgilerin yedeğini almaya özen gösterin). fips, defrag programı
kullanıldıktan sonra bölümünüzü sizin belirleyeceğiniz
boyutlarda iki bölüme ayırabilir.
Eğer bilgisayaranızı yeni alıyorsanız veya yeni bir
disk alıyorsanız, bu diskin tamamını veya bir bölümünü
Linux için kullanabilirsiniz. Bu amaçla diskinizde sadece Linux kullanmak
istemediğiniz bölümleri ayırmanız (ve gerisini boş
bırakmanız) yeterlidir. Linux bölümlerinin Linux altından
formatlanması gerekecektir.
Linux sabit disk üzerinde bir bölümden fazlasını kullanabilir.
Özel olarak normal dosyaların yazılmadığı, hafıza
gereken işler sırasında geçici bir alan olması amacıyla
Linux bir takas alanına (swap space) ihtiyaç duyar. Bu takas alanı
için en verimlisi sadece takas işlemi için ayrılmış
küçük bir disk bölümü yaratmaktır.
Yoğun olarak Linux kullanan yerler için standart olarak dağıtımdan
gelen işletim sistemini ayrı bir bölüme yüklemeleri
kullanıcı alanları (/home) ve sonradan yüklenen yazılımlar
(/usr/local) için ayrı bir alan ayırmaları tavsiye edilebilir.
Bu sayede, işletim sistemi güncellemek son derece kolaylaşır,
yeni işletim sistemi yüklerken sadece işletim sisteminin bulunduğu
bölüm üzerinde işlem yapılır ve bu sayede kullanıcı
alanlarının veya sonradan (dağıtım dışı)
yüklenen yazılımların zarar görmeleri engellenebilir.
Her bir bölüm için ne kadar yer ayrılacağı hakkında
çok şey yazılmıştır. Ne var ki yazılanların
birçoğu sabit disklerin nadiren 200 Mbyte sınırını
geçtiği günlerden kalmaktadır. Linuxun kaplayacağı
alan, hangi paketleri kullanacağınıza çok bağlıdır.
Kabaca her disketin 2-3 Mbyte arasında yer kaplayacağını
düşünerek, yüklemek istediğiniz disketleri hesaplayarak
kaba bir tablo çıkarabilirsiniz. Tecrübeli bir Linux kullanıcısı
hangi yazılımları kullanıp hangilerini kullanmadığını
daha iyi belirleyebilecek durumda olacaktır. Dolayısı ile yeni
bir kullanıcı ortalama olarak 200 - 300 Mbyte kadar bir yer ayırmak
isteyecektir. Bu, günümüzün disk kapasiteleri düşünülünce
o kadar büyük bir alan değildir.
Takas alanı konusunda da çok şey yazılmıştır.
Birçok kaynak takas bölümü için ayrılması
gereken alanının gerçek hafızanın 2 katının
biraz fazlası olarak kabul etmektedir. Pratikte 10-60 Mbyte arasında
bir alan fazlasıyla yeterli kalmaktadır. Ancak takas bölmeleri
128 megabaytdan daha büyük olamaz. Eğer 128 megabaytdan daha
büyük takas alanı gerekiyorsa birden fazla takas bölmesi
yaratmalısınız. Toplam 16 tane takas bölmeniz olabilir.
Takas alanı kullanırken, bir seferde daha fazla uygulama çalışmanızı
sağlayacak şekilde Linux kullanılmayan sayfaları hafızadan
diske taşır. Ancak, takas işlemi genelde yavaş olduğundan
gerçek fiziksel hafızanın yerini dolduramaz. Ama çok fazla
hafıza isteyen uygulamalar (X Window System gibi) eğer yeteri kadar
fiziksel hafızanız yoksa takas alanına bel bağlar.
Tercih olarak, 1.2 Gbytelık bir disk üzerinde,
Linux nedir denemek isteyen bir kişi için
Bölüm 1: DOS 1000 Mbyte
Bölüm 2: Linux 180-200 Mbyte
Bölüm 3: Linux swap bölümü 10-20 Mbyte
İşinde arada sırada Linux kullanan birisi için
Bölüm 1: DOS 400 Mbyte
Bölüm 2: Linux 400 Mbyte
Bölüm 3: Linux takas bölümü 32 Mbyte
Bölüm 4: DOS (DOS altında D: olarak gözükecek) 400
Mbyte
İnternet üzerinde sadece Linux kullanılan bir bilgisayar için
Bölüm 1: Linux 100 Mbyte
Bölüm 2: Linux takas bölümü 60 Mbyte
Bölüm 3: Linux /usr 400 Mbyte
Bölüm 4: Linux /home 600 Mbyte
2.4 Bilgisayarin Linux ile Açılması
Bilgisayarın sabit diski üzerinde yer ayırdıktan, bir Linux
dağıtımı bulduktan sonra artık Linux yüklemek
için yapılması gereken, yükleme yapmanıza yardımcı
olmaya yetecek şekilde bilgisayarınızı Linux altında
çalıştırmaktır. Bu amaçla boot ve root disketi
adı verilen iki disket kullanılması yeterlidir.Bu disketlerden
boot disketi bilgisayarınız üzerindeki donanıma uygun bir
Linux çekirdeği (kernel) içerir ve bilgisayarın Linux ile
açılmasını sağlar, root disketi adı verilen diğeri
ise makinanız Linux olarak açıldığı zaman çalıştıracağı
yazılımları içeren ve Linux un çalışması
için gereken sistem programlarını içerir. Bu iki disketi,
MS-DOS altındaki sistem disketine benzetmek mümkündür.
Boot ve root disketleri, Linux dağıtımı ile birlikte gelirler.
Eğer bir CD-ROM dağıtımı ullanıyorsanız,
büyük ihtimal disketler CD-ROM ile beraber geleceklerdir. Eğer
dağıtımı İnternetten alıyorsanız bu disketler
bir disket görüntüsü olarak bulunacaklardır. Yapmanız
gereken bu disket görüntülerini normal disketlere bu amaç
için yazılmış bir yazılımla aktarmak ve açılış
disketlerini oluşturmaktır. Bunun için RAWRITE.EXE programını
kullanabilirsiniz.
Root disketi için genelde bir veya iki seçenek bulunmaktadır.
Genelde kullanılan disket color.gz adını alır.
Boot disketi için aynı şeyi söylemek mümkün değildir.
Zira boot disketi Linux çekirdeğini içermektedir. Her işletim
sistemi, o işletim sistemi altında çalışacak olan bilgisayar
üzerindeki donanıma erişebilmek için bazı destekler
içerir. Ne var ki her donanım kendisine göre bir takım farklılıklar
gösterir. Linux bilgisayarınız üzerinde bulunan birçok
donanım için destek verebilir, ne var ki tüm donanım desteğini
tek bir çekirdekte toplamak çekirdeğin gereksiz yere büyümesine
ve hantallaşmasına neden olacaktı (Bilgisayarınızda
ses kartı donanımı yoksa çekirdeğin ses kartı
desteğine ihtiyacınız olmayacaktır, yapılan sadece
gereken destekleri ekleyerek çekirdeğin verimini artırmak demektir).
Linux çekirdeği gerektiğinde destek verdiği donanımları
destekleyecek şekilde güncellenebilir. Ancak Linux yükleyebilmek
için, seçeceğiniz yükleme yöntemine göre bazı
donanımlara destek vermesi gereklidir. Örnek vermek gerekirse, NFS
üzerinden Linux yüklemek için çekirdek içerisinde mutlaka
ağ (network) desteğinin olması gerekmektedir ama ses kartı
desteğinin olmasına gerek yoktur. Linux yükledikten sonra derleyeceğiniz
bir çekirdeğe ses kartı desteği vermesini sağlayabilirsiniz.
Bir işletim sisteminin sabit diske yüklenme aşamasında kullanıcıya
sağlayacağı en büyük kolaylık, deneyimli kullanıcılar
için tüm paketleri kurmadan önce sormak, Linuxu bilmeyen ve sabit
diskine Linux kurmak isteyen yeni kullanıcılar için ise kurulum
aşamasını mümkün olan en az soru ile bitirip daha önceden
belirlenmiş birtakım paketleri otomatik olarak yüklemektir.
Çok farklı donanımların olması Linux yükleyebilmek
için bir dizi boot disketinin oluşmasına neden olmuştur.
Güncel bir Linux dağıtımında hangi boot disketlerinin
hangi donanımlara destek verebildiğini görmek için ilgili
dağıtımla gelen README dosyalarına bakmak gerekecektir.
Şu anki Slackware dağıtımı ile gelen boot disketlerinden
bazıları
· · · bare.i IDE sabit disklere, sabit disk veya IDE/ATAPI CD-ROMlardan
yükleme yapmak için
net.i IDE sabit disklere, NFS üzerinden yükleme yapmak için
· · · scsinet.s SCSI sabit disklere, NFS üzerinden yükleme
yapmak için. Buna ek olarak değişik SCSI denetçileri için
25 kadar değişik boot disketi bulunmaktadır.
xt.i Bu açılış disketinde sadece IDE ve XT sabit disk sürücüleri
vardır.
Boot disketleri hakkında geniş bilgi için Bootdisk-HOWTOdökümanından
yararlanabilirsiniz.
Boot ve root disketlerinizi de elde ettikten sonra artık bilgisayar ilk
defa Linux altında çalışmak için hazırdır.
Boot disketini takarak sistemi açın (PCnin açılma sırasının
A:,C: olmasına dikkat edin). Disket açılır açılmaz
yaklaşık bir sayfalık bir mesaj verecek ve kullanıcıdan
ek bir parametre isteyip istemediğini soracaktır. Bu noktada çalışacak
olan çekirdeğe birçok ek parametre verilebilir. Eğer herşey
yolunda giderse bu noktada özel bir parametre belirtmeye gerek kalmayacaktır.
Boot disketi parametreleri hakkında BootPrompt-HOWTO içerisinde detaylı
bilgi bulabilirsiniz. Bu aşamayı geçtikten sonra çekirdek
yüklenmeye başlayacak ve bir dizi mesaj geçecektir. Bu mesajlar
çekirdeğinizin bilgisayar üzerindeki donanımları tanıması
ve çeşitli hizmetleri çalıştırması ile ilgili
mesajlardır. Çekirdeğin donanımınızı ne şekilde
tanıdığı bu mesajlardan anlaşılır. Yükleme
yapabilmek için çekirdeğin sabit diskinizi ve ağ bağlantısı
kullanacaksanız ethernet kartınızı doğru olarak tanımış
olması gerekecektir.
Daha sonra kullanıcıdan root disketini yüklemesi için bir
mesaj çıkacaktır. Bu aşamada boot disketi yerine root disketi
takılmalıdır. Kısa bir yüklemeden sonra bir mesaj çıkacak
ve ardından
login:
mesajı ile karşılaşılacaktır. Tebrikler ! Artık
Linux altında çalışmaya başlayabilirsiniz. Bilgisayar
şu anda sizden bir kullanıcı ismi beklemektedir. root yazarak
sisteme girin.
Örnek FDISK Çalışması
Bu örnek içerisinde 1 Gbytelık SCSI sabit diske sahip bir makine
üzerinde LINUX için gerekli kısımların ayrılması
adım adım incelenmiştir. Sözkonusu sabit disk üzerinde
kullanıcı önceden 400 Mbytelık bir kullanıcı alanı
tanımlamış ve geri kalan alanı LINUX için ayırmıştı.
Düşünülen dağılım:
400 Mbyte DOS
250 Mbyte LINUX işletim sistemi
60 Mbyte Takas alanı
ve geri kalan alan LINUX altında kullanıcı alanı.
fdisk programı çalışır çalışmaz ilk
iş olarak mevcut bölümler hakkında bilgi almak için
p komutunu ( Print Partition Info) kullanıyoruz.
Command (m for help): p
Disk /dev/sda: 34 heads, 61 sectors, 1017 cylinders
Units = cylinders of 2074 * 512 bytes
Device Boot Begin Start End Blocks Id System
/dev/sda1 * 1 1 395 409584+ 6 DOS 16-bit >=32M
Bu tablo bize sadece tek bölüm ayrıldığını,
ayrılan alanın DOS formatında olduğunu, boot edecek bölüm
olduğunu belirtiyor. Bölümün adı /dev/sda1, yani ilk
SCSI sabit disk üzerinde tanımlanan ilk bölüm. İlk
iş olarak LINUX işletim sistemi için yeni bir bölüm
yaratmalıyız.
Command (m for help): n
Command action
e extended
p primary partition (1-4)
p
Partition number (1-4): 2
First cylinder (396-1017): 396
Last cylinder or +size or +sizeM or +sizeK ([396]-1017): +250M
n komutu ile kendimize yeni bir bölüm yarattık. İlk seçenek
temel bir disk bölümümü yoksa gelişmiş bir disk
bölümü üzerinde mi işlem yapacağımızı
sordu. Temel bir bölüm için p komutunu girdik. Daha sonra hangi
bölümü yaratacağımızı sordu. Halen mevcut
1 bölüm var, bu bölüm ikinci bölüm olacak bu yüzden
2 yazdık.
Bölümün başlangıç adresini giriyoruz. Bu değer
otomatik olarak bir önceki bölümün bitiş değerinden
hesaplanmaktadır. Sadece onaylıyoruz. Daha sonra istediğimiz
boyutu belirtiyoruz. +250M tanımı 250 Mbytelık bir kısım
istediğimizi belirtiyor. Yarattığımız bu bölümü
p komutu ile inceliyoruz
Command (m for help): p
Disk /dev/sda: 34 heads, 61 sectors, 1017 cylinders
Units = cylinders of 2074 * 512 bytes
Device Boot Begin Start End Blocks Id System
/dev/sda1 * 1 1 395 409584+ 6 DOS 16-bit >=32M
/dev/sda2 396 396 642 256139 83 Linux native
fdisk yaratılan her bölümü otomatik olarak (LINUX native)
olarak yaratmaktadır. Şimdi takas alanı için 60 Mbytelık
3. temel bölümü tanımlayalım:
Command (m for help): n
Command action
e extended
p primary partition (1-4)
p
Partition number (1-4): 3
First cylinder (643-1017): 643
Last cylinder or +size or +sizeM or +sizeK ([643]-1017): +60M
Command (m for help): p
Disk /dev/sda: 34 heads, 61 sectors, 1017 cylinders
Units = cylinders of 2074 * 512 bytes
Device Boot Begin Start End Blocks Id System
/dev/sda1 * 1 1 395 409584+ 6 DOS 16-bit >=32M
/dev/sda2 396 396 642 256139 83 Linux native
/dev/sda3 643 643 702 62220 83 Linux native
Dikkat edilecek olursa bu bölüm de LINUX native olarak tanımlandı.
LINUX tarafından takas bölümü olarak kullanılacak olan
bölümler farklı bir yapıya sahiptirler ve ayrıca tanımlanmaları
gerekmektedir. Bu amaçla t komutu ile herhangi bir bölümün
tipini değiştirmek mümkündür. (Tip değiştirmekle
o bölümün yapısı (formatı) değişmiş
olmuyor, format sonradan yapılan bir işlemdir)
Command (m for help): t
Partition number (1-4): 3
Hex code (type L to list codes): 82
Changed system type of partition 3 to 82 (Linux swap)
Command (m for help): p
Disk /dev/sda: 34 heads, 61 sectors, 1017 cylinders
Units = cylinders of 2074 * 512 bytes
Device Boot Begin Start End Blocks Id System
/dev/sda1 * 1 1 395 409584+ 6 DOS 16-bit >=32M
/dev/sda2 396 396 642 256139 83 Linux native
/dev/sda3 643 643 702 62220 82 Linux swap
Yukarıda yapılan işlemle 3 numaralı bölümün
tipini Linux swap olarak değiştirmiş olduk. Şu anda üç
farklı türden alanımız mevcut. Son bölümü
de yine n komutu ile ekleriz.
Command (m for help): n
Command action
e extended
p primary partition (1-4)
p
Partition number (1-4): 4
First cylinder (703-1017): 703
Last cylinder or +size or +sizeM or +sizeK ([703]-1017): 1017
Command (m for help): p
Disk /dev/sda: 34 heads, 61 sectors, 1017 cylinders
Units = cylinders of 2074 * 512 bytes
Device Boot Begin Start End Blocks Id System
/dev/sda1 * 1 1 395 409584+ 6 DOS 16-bit >=32M
/dev/sda2 396 396 642 256139 83 Linux native
/dev/sda3 643 643 702 62220 82 Linux swap
/dev/sda4 703 703 1017 326655 83 Linux native
Bu örnekte boyut Mbyte cinsinden verilmedi. Zaten amaç kalan alanı
tümüyle kullanıcı alanı olarak ayırmaktı.
Bu nedenle son silindirin numarasının girilmesi yeterli oldu. Artık
yapılması gereken bu bilginin diske yazılmasıdır. Şu
ana kadar yapılan hiç bir değişiklik sistem üzerinde
herhangi bir etki yapmamıştır. Ancak bölümleme bilgisi
diske yazıldıktan sonra geri dönüş yoktur. Lütfen
yaptığınız değişiklikleri bir kez daha gözden
geçirin!
Command (m for help): w
The partition table has been altered!
Calling ioctl() to re-read partition table.
(Reboot to ensure the partition table has been updated.)
Syncing disks.
Reboot your system to ensure the partition table is updated.
Sabit diski bölümleme esnasında karşılaşılan
bazı sorunlar vardır. Bunların en önemlisi Linuxun nasıl
çalıştırılacağı ile ilgilidir. Linux açmak
için belli başlı üç yöntem vardır:
LILO ile bir boot menüsünden
DOS altından LOADLIN isimli bir yazılımla
Yüklemek için yapıldığı gibi bir boot diskiyle
Son iki yöntem herhangi bir sınırlama getirmezken ilk yöntemin
bir sınırlaması vardır. LILO isimli yazılım ile
kullanıldığı zaman bilgisayar açıldığı
zaman minik bir yazılım çalıştırır ve gerektiğinde
Linux çekirdeğini yükler. Ancak çekirdek yüklenmesine
kadar geçen süre içerisinde sistemin BIOS komutları çalışır.
Bu komutların önemli bir sınırlaması bir disk üzerindeki
bir yazılımı belirleyen üç parametreden (silindir sayısı,
kafa numarası, sektör numarası) silindir sayısının
en fazla 1024 ile sınırlı olmasıdır. Bu bakımdan
LILO kullanılacaksa Linux çekirdeğinin yer alacağı
bölüm bu 1024 numaralı silindir sınırının
altında kalmalıdır. Bu sınırlama tamamıyla DOSun
kullandığı BIOSun bir sınırlamasıdır. Yeni
BIOSlar bu sınırlamadan kurtulmak için LBA adı verilen bir
yöntem kullanırlar. Bu yöntemin temelinde BIOSta kafa sayısı
için gereksiz yere ayrılan kısımların silindir sayısını
belirtmek için kullanılmasıdır. (BIOS, bir sabit disk için
64e kadar kafa kabul edebilmektedir. Pratik olarak 15 kafadan fazla sabit diskin
üretilmesi çok zor olduğu için yapılan kafa sayısını
iki veya dört ile çarparak, silindir sayısını iki veya
dörde bölmektir.) Böylelikle 1654 silindirli 16 kafalı bir
sabit disk, LBA olarak 827 silindirli ve 32 kafalı olarak tanımlanabilmektedir.
İkinci durumda bu disk üzerinde tanımlanabilecek her bölümün
yukarıda belirtilen sınırlama içerisinde kalacağına
dikkat ediniz.
Setup Programı
Disk üzerindeki tanımlamaları da bitirdikten sonra artık
setup yazılımı çalıştırılabilir. Setup
Linux yüklemek için gereken temel birçok işlemi yapabilir.
Ok tuşları yardımı ile menüler arasında gezerek
işlemleri tamamlayabilirsiniz. Burada yukarıdan aşağıya
doğru bir sıra izleyebilirsiniz.
Şu anki güncel Slackware dağıtımının setup
komutu çalıştırılınca ekrana gelen menüleri
aşağıdadır.
Welcome to Slackware Linux Setup.
Hint: If you have trouble using the arrow keys on your keyboard,
you can use +, -, and TAB instead. Which option would you like?
HELP Read the Slackware Setup HELP file
KEYMAP Remap your keyboard
MAKE TAGS Tagfile customization program
TARGET Select target directory [now: /]
SOURCE Select source media
DISK SETS Decide which disk sets you wish to install
INSTALL Install selected disk sets
CONFIGURE Reconfigure your Linux system
PKGTOOL Install or remove packages with Pkgtool
EXIT Exit Slackware Linux Setup
< OK > <Cancel>
HELP Menüsü : Setup programı hakkında bazı ipuçları
verecektir.
· · · KEYMAP Menüsü : Bu menü ile Amerikan klavye
dışında bir klavye tanımlamak mümkün olacaktır.
Henüz türkçe q veya f klavye desteği bulunmamaktadır.
· · · MAKE TAGS Menüsü : Bu menü yardımı
ile dağıtım disketlerinde özel uzantılı dosyalar
hazırlayarak hangi paketlerin yükleneceğini otomatik olarak belirlemek
mümkündür. Bu sayede eğer benzer makinalar yüklenecekse
yüklenecek paketler bir kere belirlenir ve bir daha menülerden ekstradan
paketlerin seçilmesine gerek kalmaz.
· · · ADDSWAP Menüsü : fdisk ile ayırdığınız
takas bölümünü uygun şekilde formatlar ve bu bölümü
kullanıma açar. Setup yazılımı hangi disk bölümünün
takas bölümü olarak ayrıldığını otomatik
olarak bulacaktır. Daha sonra sözkonusu alanları formatlayacak
ve bu takas alanını sistem belleğine ekleyecektir. (Her adımda
bir onay isteyecektir)
· · · TARGET Menüsü : Linuxun hangi bölüme
yükleneceğini belirler. Bu menüye girildiği zaman Linuxun
disk formatına (ext2) sahip (sabit disk bölümü numarası
83 olan) tüm disk bölümleri gösterilecek ve içerlerinden
hangisine Linux kurulması istenileceği sorulacaktır. Bu aşamadan
sonra o disk bölümü kullanıcı isterse formatlanacaktır.
Burada iki format seçeneği vardır. Bu seçeneklerin ikincisinde
disk önce hatalar için taranacak daha sonra formatlanacaktır.
Eğer Linux disk formatında başka bölümler varsa bu
bölümlerin kullanılmasının istenip istenmediği
sorulacaktır. Bu sayede disk hiyerarşisinin herhangi bir kısmını
bu ek disk bölümleri üzerine kurmak mümkündür.
Son olarak Linux tarafından desteklenen başka disk bölümleri
varsa (Örneğin DOS) bu bölümlere Linux altından erişim
yapılmasının istenip istenmediği sorulacak ve bu bölümler
için hiyerarşi içerisinde bir dizin atanması istenecektir.
· · · SOURCE Menüsü : Bu menü Linux dağıtımının
nerede aranması gerektiğini belirler. Buradaki seçenekler
SOURCE MEDIA SELECTION
Where do you plan to install Slackware Linux from?
1 Install from a hard drive partition
2 Install from floppy disks
3 Install via NFS
4 Install from a pre-mounted directory
5 Install from CD-ROM
o o o 1 Numaralı seçenek, Linux dağıtımını
bir sabit disk bölümünde aramak için kullanılacaktır.
Bu seçenekle örnek olarak DOS kısmında bulunan dağıtım
disketlerinden yükleme yapılabilir.
o o o 2 Numaralı seçenek, disketlerden yükleme yapmaktır.
Çalışır bir sistemi birkaç disketle oluşturmak
mümkündür. Ancak günümüzde pek tercih edilen bir
yöntem değildir.
o o o 3 Numaralı seçenek, NFS üzerinden yükleme yapmak için
kullanılmaktadır. Burada bilgisayarın bir yerel bilgisayar ağına
bağlı olması, Bu bilgisayar ağı üzerindeki bir
sunucu üzerinde erişim izni bulunan bir dizin altında dağıtım
disketlerinin bulunması gerekmektedir. Bu seçenekle yükleme yapmak
için boot disketi içerisinde yer alan diskette ağ desteğinin
bulunması gerekmektedir. Bu seçeneğin ardından bilgisayarın
(geçici) IP numarası varsa ağ üzerindeki yönlendiricinin
(router-gateway) IP numarası, ağ maskesi (subnet mask), NFS sunucusu
IP numarası ve sunucu üstünde dağıtım disketlerinin
bulunduğu hiyerarşi gibi ağ ile ilgili parametreler sorulacaktır.
Bu soruların cevabını sistem yetkilisinden öğrenmeniz
ve onun onayını almanız gerekecektir.
o o o 4 Numaralı seçenek, aslında 1 numaralı seçeneğe
çok benzemektedir. Aradaki fark bu durumda sistem hiyerarşisine bağlanmış
(mounted) bir dizin içerisinde dağıtım disketlerinin bulunmasıdır.
o o o 5 Numaralı seçenek ise CD-ROMdan yükleme yapmak içindir.
· · · DISKSETS Menüsü Artık nereye ve nereden
yükleyeceğiniz belirlenmiştir. Sıra yüklemek istediğiniz
disket serilerini seçmeye gelmiştir. Disk serileri:
CUS Also prompt for CUSTOM disk sets
A Base Linux system
AP Various Applications that do not need X
D Program Development (C, C++, Lisp, Perl, etc.)
E GNU Emacs
F FAQ lists, HOWTO documentation
K Linux kernel source
N Networking (TCP/IP, UUCP, Mail, News)
T TeX typesetting software
TCL Tcl/Tk script languages
X XFree86 X Window System
XAP X Applications
XD X Server development kit
XV XView (OpenLook Window Manager, apps)
Y Games (that do not require X)
1. 1. 1. A Serisi (8 disket) : Temel işletim sistemi bu disketlerde yer
alır. Temel disk hiyerarşisi yaratılır, sistemin çalışması
için hayati olan yazılımlar, terminal yazılımları,
kabuklar (shell), disk düzenleme yazılımları, kütüphaneler,
Linux çalıştırmak için LILO ve LOADLIN bu disketlerdedir.
2. 2. 2. AP Serisi (5 disket) : X Window ortamı gerektirmeyen uygulama
yazılımlar. Metin editörleri, ghostscript, man sayfaları,
midnight commander (Norton commander benzeri bir yazılım) bu disketlerde
yer alır.
3. 3. 3. D Serisi (13 disket) : Tüm programlama dilleri ve destek yazılımları
bu disketlerde yer alır. Eğer kendinize yeni bir Linux çekirdeği
derlemeyi düşünüyorsanız bu seriye ihtiyacınız
var.
4. 4. 4. E Serisi (8 disket) : EMACS editörü.
5. 5. 5. F Serisi (2 disket) : Linux hakkında birçok döküman
ve açıklama bu disketlerde yer almaktadır. Yeni başlayan
birisinin bu disketleri mutlaka yüklemesi gerekir. Söz konusu dökümanlar
sıkıştırılmış halde
6. 6. 6. /usr/doc
7. 7. 7. /usr/doc/faq
8. 8. 8. /usr/doc/faq/HOWTO
dizinlerine yüklenecektir. Birçok kullanıcı cevap aradığı
soruların birçoğunun zaten makinelerinde yazılı olduğunu
sonradan öğrenince çok şaşırmaktadır. Dökümanlar
sıkıştırılmış olduklarından
zless
gibi sıkıştırılmış dosyaları destekleyen
bir yazılımla okunmaları gerekir.
9. 9. 9. K Serisi (6 disket) : Çekirdeğin kaynak kodu burada bulunur.
Eğer kendi donanımınıza uygun bir çekirdek derlemek
istiyorsanız bu seriye muhakkak ihtiyaç duyacaksınız. FTP
arşivlerinden kaynak kodu olarak bulacağınız bazı yazılımlar
da bu hiyerarşi altında yer alan bazı dosyalara ihtiyaç
duyacaklardır.
10. 10. 10. N Serisi (6 disket) : Ağ desteği bu disketler ile sağlanmaktadır.
E-posta okuma yazılımları, lynx, www sunucusu, haber grubu okuma
yazılımları bu disketlerin içerisinde yer alan yazılımlardır.
11. 11. 11. T Serisi (9 disket) : TeX. TeX yüklerken üç temel
seçenekle karşılaşacaksınız. İlk seri seçenek
hangi TeX yardımcı paketlerini isteyeceğinizi sorar, ikinci seçenekler
hangi dil için makro tanımları istediğinizi sorar, son seçenek
ise yazı tipleri hakkında tercihlerinizi sorar. (Burada gerçekten
çok fazla seçenek var)
12. 12. 12. TCL Serisi (2 disket) : X Window altında kullanımı
basit bir programlama dili ve bu dili ile yazılmış bazı
uygulama yazılımları (tkdesk)
13. 13. 13. X Serisi (16 disket) : X Window desteği. Bu disketlerin büyük
kısmı değişik grafik kartları için X window sunucuları
ve yazı karakterlerinden oluşmaktadır. Linux yüklediğiniz
bilgisayar üzerindeki grafik kartını bilmeniz ve buna uygun bir
sunucu seçmeniz gerekmektedir.
14. 14. 14. XAP Serisi (4 disket) : X window altında çeşitli
uygulamalar: satranç, gnuplot, xv, xfileman, windows95 benzeri X Window
arayüzü bu seriler içerisinde yer almaktadır.
15. 15. 15. XD Serisi (3 disket) : Xserver geliştirmek için kütüphaneler
ve uygulama yazılımları
16. 16. 16. XV Serisi (3 disket) : OpenLook desteği veren yazılımlar.
Bu sayede X Window altında Sun bilgisayarlarda yer alan OpenWindows benzeri
bir ortam kullanılabilir.
17. 17. 17. Y Serisi (1 disket) : Minik birkaç oyun. (özellikle bog)
Seçtiğiniz disk serileri ilgi alanınızı genel olarak
belirler. Her seri içerisinde birçok yazılım pakedi yer
almaktadır. Bu paketlerden istediklerinizi yükleyebilirsiniz.
· · · INSTALL Menüsü Seçtiğiniz disk serilerini
belirlediğiniz kaynaktan, belirtilen hedef disk bölümüne
aktarır. Disk serileri içerisinde yer alan paketleri ne şekilde
yüklemek istediğiniz konusunda birtakım seçenekleriniz olacaktır.
Bunlar:
NORMAL Use the default tagfiles for verbose prompting
MENU Choose package subsystems from interactive menus
CUSTOM Use custom tagfiles in the package directories
PATH Use tagfiles in the subdirectories of a custom path
EXPERT Choose individual packages from interactive menus
NONE Use no tagfiles - install everything
NORMAL : Sistem her disk serisi içerisindeki paketleri gerekli (required),
olsa iyi olur (recommended) ve seçime bağlı (optional) olarak
sınıflar. Bu seçenek ile gerekli paketler yüklenir, diğer
paketler için kısa bir açıklama yazılır ve kullanıcının
fikri sorulur. İlk yüklemeler için tavsiye edilen bir seçenektir.
Ancak özellikle T serisi insanın sabrını taşıracak
derecede çok ufak tefek paket yüklemekte ve her paketi sormaktadır
(mesela klingon fontlarını yüklemek isteyip istemediğinizi
soruyor, bilmeyenler için klingonlar uzay yolu dizisindeki kötü
uzaylı yaratıklardır :) )
MENU ve EXPERT : Bu seçeneklerde her disk serisi yüklenmeye başlanırken
o seride yer alan tüm paketler bir menü içerisinde görülür.
Kullanıcı istediği paketleri işaretler ve bunların
yüklenmesini sağlar.
CUSTOM ve PATH : Daha önce belirtilen TAGFILE dosyaları yardımıyla
yükleme yapmak için kullanılır. Bu durumda belirli bir uzantıya
sahip dosyalar içerisinde (TAGFILE) yüklenmesi gereken yazılımlar
belirtilir. Bu seçenek ile TAGFILE ların uzantısı belirtilir
ve o uzantılı dosyalarda bulunan paketler yüklenir.
NONE : Tembellerin seçeneği. Her şeyi kuracaktır. Sadece
belirli paketler için anlamlıdır. Zira birçok paket içerisinde
içinden seçilmesi gereken seçenekler mevcuttur. (Mesela Xserver
10 seçenek arasından seçilecektir)
Bu noktadan sonra artık yükleme başlayacaktır.
Konfigürasyon
Yükleme bittikten sonra yapılacak iş artık sisteminiz için
tanıtımlarınızı yapmaktır. Bu işlemin ilk
aşaması sistemi açacak bir çekirdek belirlemektir. Bu konuda
üç seçeneğiniz var:
bootdisk Use the kernel from the installation bootdisk
cdrom Use a kernel from the Slackware CD
floppy Install a zimage or bzimage file from a DOS floppy
Bootdisk : Bu seçenekte yüklemede kullandığınız
çekirdek boot disketinden kopyalanacaktır. Sisteminizi yükleyebildiğinize
göre bu çekirdek ile çalışabilirsiniz. Eğer bir
değişiklik yapmamışsanız bu anda sürücü
içerisinde boot disketi değil root disketi bulunuyor olmalı,
değiştirmeyi unutmayın!
CD-ROM : Slackware CD-ROMunda bulunan önceden derlenmiş çekirdeklerden
herhangi birini seçebilirsiniz.
Floppy : herhangi bir DOS disketinde yer alan çekirdeği yüklemenizi
sağlar.
Daha sonra sisteminiz için bir boot disketi yaratmak isteyip istemediğiniz
sorulacaktır. Ne olursa olsun, elinizin altında her zaman bir boot
ve root disketi bulundurmak zorundasınız. Herhangi bir sorun olduğunda
sisteminizi açmak için bir boot disketi bulmanız gerekecektir.
Bunun için yükleme sırasında kullandığınız
boot ve root disketlerini de kullanabilirsiniz.
Ardından setup size modem, mouse, CD-ROM, bulunduğunuz zaman dilimini
soracak ve
liloconfig
yazılımı çalışacaktır. LILO, Linux Loader
(Linux yükleyicisi) kelimelerinden meydana gelir. LILO Linux yüklemek
için kullanılan çok pratik ve etkili bir yazılımdır.
Bilgisayar açılır açılmaz, boot eden ilk sabit diskin
üzerinde (boot partition) kendini yazar, bilgisayar açılır
açılmaz, birden fazla işletim sistemi için seçenek
sunabilir. Konfigürasyon sırasında LILO kendisinin nereye yazılacağını
sorar, bu seçenekler arasında
1. The Master Boot Record of your first hard drive
2. The superblock of your root Linux partition
3. A formatted floppy disk
yer alır.
1 numaralı seçenek, birçok uygulamada kullanılacak olan
seçenektir. MBR bir bilgisayar açarken ilk bakılan yerdir.
2 numaralı seçenek, MBRyi kullanmamaktadır. Bunun sebebi, MBR
üzerinde bir başka işletim sisteminin benzer bir yazılımının
bulunması olabilir. (örneğin OS/2 Bootmanager)
3 numaralı seçenekte LILO kendisini bir diskete yükleyecektir.
Bu disketten açıldığı zaman menü ortaya çıkacaktır.
Daha sonra boot işlemi sırasında çekirdeğe gönderilecek
ekstra parametreler belirtilebilir. Birçok sistem için bu tür
bir parametre gereksizdir. Bu parametre boot diski ile açıldığı
zaman sorulan parametrenin aynısıdır. Sonraki seçenek LILOnun
yükleme sırasındaki davranışını belirler.
LILO konfigürasyonu sırasında birden fazla boot edebilecek sabit
disk bölümü tanımlanabilir. Shift tuşuna basıldığı
zaman LILO mevcut bölümler için bir liste çıkaracaktır.
LILO için tanımlı dört davranış vardır:
1 -- None, dont wait at all - boot straight into the first OS
2 -- 5 seconds
3 -- 30 seconds
4 -- Present a prompt and wait until a choice is made without timing out
1 numaralı seçenek hiç beklemeden doğrudan listede belirtilen
ilk işletim sistemini yükleyecektir. Sadece Linux bulunan bilgisayarlar
için kullanılan seçenek budur.
2 ve 3 numaralı seçenekler sırasıyla 5 ve 30 saniye beklerler,
eğer bu süre içerisinde Shift tuşuna basılmazsa ilk
sırada yer alan işletim sistemini yüklerler.
4 numaralı seçenek bir işletim sistemi seçilene kadar bekler.
Daha sonra sırasıyla yüklenmesini tercih ettiğiniz disk
bölümlerini tanıtabilirsiniz. LILO her bölüm için
sizden ayıredici bir kelime isteyecektir. LILO yükleme anında
sizden komut beklerken bu kelimeye göre işletim sistemi yükleyecetir.
Makinayı Açmak
Linux yükleme işlemi sona erdi. Artık bundan sonra sıra
makinanızı Linux çalışacak şekilde çalışmasını
sağlamaktır. Bunun için temel olarak iki değişik yöntem
mevcuttur:
· · · LILO : en çok kullanılan en pratik açılış
şekli. Burada bilgisayar açıldığı zaman isteğe
göre bir süre bekler ve bu esnada shift,tab veya control tuşuna
basılırsa birden fazla işletim sistemi ile çalıştırma
seçeneği sunar.
· · · LOADLIN : Dos altından çalışan bir
yazılımdır. DOS altında çalışırken Linux
yüklemenize yarar. Eğer kurulum aşamasında LOADLIN pakedini
(A serisi disketler içinde ) seçmişseniz bu paket /root dizini
altında LOADLIN.ZIP ismi ile kaydedilmiş olacaktır. Yapmanız
gereken bu yazılımı ve mevcut çekirdeğinizi (/vmlinuz
) DOS kısmına aktarmaktır.
Aşağıda yer alan örnekte,
IDE bir sabit disk kullanıldığı
/dev/hda1in DOS olduğu
/dev/hda3 üzerine Linux yüklendiği
DOS kısmına (henüz) Linux altından erişilemediği
Makinanın Linux olarak açılmış olduğu
varsayılmıştır.
linux:~# ls /root
lodlin16.txt lodlin16.zip
linux:~# mkdir /dos
linux:~# mount -t msdos /dev/hda1 /dos
linux:~# cd /dos
linux:/dos# unzip /root/lodlin16.zip
Archive: lodlin16.zip
creating: loadlin/
inflating: loadlin/readme.1st
inflating: loadlin/loadlin.exe
inflating: loadlin/copying
inflating: loadlin/test.par
inflating: loadlin/linux.bat
extracting: loadlin/initrd.tgz
inflating: loadlin/files
creating: loadlin/doc/
inflating: loadlin/doc/changes
inflating: loadlin/doc/announce.txt
inflating: loadlin/doc/lodlin16.lsm
inflating: loadlin/doc/quicksta.rt
inflating: loadlin/doc/initrd.txt
inflating: loadlin/doc/manual.txt
inflating: loadlin/doc/params.doc
creating: loadlin/src/
inflating: loadlin/src/loadlin.asm
inflating: loadlin/src/loadlina.asm
inflating: loadlin/src/loadlini.asm
inflating: loadlin/src/loadlinj.asm
inflating: loadlin/src/loadlinm.asm
inflating: loadlin/src/makefile
extracting: loadlin/src/srclinux.tgz
inflating: loadlin/src/pgadjust.asm
linux:/dos# cp /vmlinuz /dos/loadlin/zimage
linux:/dos# cd loadlin
linux:/dos/loadlin# ls
copying* files* linux.bat* readme.1st* test.par*
doc/ initrd.tgz* loadlin.exe* src/ zimage
linux:/dos/loadlin# cat linux.bat
rem First, ensure any unwritten disk buffers are flushed:
smartdrv /C
rem Start the LOADLIN process:
c:loadlinloadlin c:loadlinzimage root=/dev/hda3 ro vga=3
linux:/dos/loadlin# cp linux.bat /dos
Burada verilen örnekte yapılan sırasıyla
· · · Sabit diskin DOS kısmını Linux altından
ulaşılır yapmak
· · · /root altında yer alan lodlin16.zip isimli dosyayı
DOS diski altında açmak. Bu işlem C:LOADLIN isimli bir dizin
yaratıp içerisine gereken dosyaları yerleştirmektedir.
· · · Çalışan çekirdeği (/vmlinuz) bu
dizine kopyalamak ve LINUX.BAT dosyasını kendimize uygun hale getirmek.
Bu dosya C:LOADLINIMAGE isimli bir çekirdeği kullanarak /dev/hda3
bölümünde Linux çalıştırmak için kullanılır.
· · · LINUX.BAT dosyasını PATH içinde tanımlı
bir yere kopyalamak, mesela C:DOS.
Artık bilgisayar DOS açıldıktan sonra
linux
komutu ile tekrar Linux çalıştırmak mümkün olacaktır.
Bilgisayarınıza Linux yüklediğiniz disketlerle her zaman
bilgisayarınızı Linux olarak açıp çalışabilirsiniz.
Tavsiye edilen mümkünse LILO kullanmaktır. LOADLIN ise bir ikinci
alternatif olarak çokça kullanılır. Boot disketlerine ise
genelde son çare olarak başvurulur.
Bütün bu adımlardan sonra artık elinizde çalışmaya
hazır bir Linux makine vardır. Makinayı kapatıp tekrar açın.
Ekranda çekirdek mesajları geçtikten sonra
login :
belirecektir. Buraya root yazın ve sisteme girin. İlk denemeniz için
# shutdown -rf now
yazabilirsiniz. Linux bir makine çalıştığı sürece
hafıza içerisinde birçok tampon bellek açar. Mümkün
olduğu kadar makineyi kapama tuşuna basarak kapatmayın. Shutdown
komutu işletim sisteminin tampon belleklerde tuttuğu bilgileri güncellemesini
sağlayacaktır. -r parametresi sistemin reboot etmesini sağlayacaktır.
Bilgisayarı kapatmak için
Devamı Linux-2 Adlı Başlıkta >
