Bellek Takviyesiyle Sisteminizi Uçurun
Bellek takviyesi yapmak sistemi hizlandirmanin en kolay yollarindan biri. Peki, ekleyeceginiz belleklerin sisteminizi ne kadar hizlandiracagi konusunda bir fikriniz var mi? Ya da sisteminizle uyumlu bellek tipi ve bellek montaji hakkinda her seyi biliyor musunuz? Iste size A’dan Z’ye bellekler hakkinda her seyi içeren bir kilavuz. Bilgisayarinizi yalnizca yazi yazmak, internette sörf yapmak ve e-posta alip göndermek gibi rutin islerde kullaniyorsaniz problem yok, herhangi bir sistemle tüm bu islemleri halledebilirsiniz. Bu durumda bilgisayar satin alirken çok fazla özellik aramaniza, ya da bir sistemin hangi parçasinin ne ise yaradigini bilmenize gerek olmayabilir. Ama niyetiniz bilgisayarinizla yüksek çözünürlükte videolar izlemek, gerçekçi oyunlar oynamak ve yüksek çözünürlüklü fotograflari islemek gibi birçok isi bir arada yapmaksa, sisteminizi iyi tanimalisiniz.
Sisteminizin üstlendigi görevleri basariyla yerine getirebilmesinde önemli rol oynayan bilesenlerden bin de bellektir. Bu yüzden yeni bir sistem satin alirken ne kadar bellek içerdigine dikkat etmeli, sisteminizi yükseltme ihtiyaci duydugunuz zaman da öncelikle bellek artirimini düsünmelisiniz. Zira pahali yükseltme yollarina basvurmadan önce elinizdeki sisteme bir miktar bellek takviyesi yapmak çok daha ucuz bir çözüm olacaktir. Yaklasik 50 dolar karsiligi 512 MB kapasitesinde bir bellek satin almak, bazi durumlarda bütün dertlerinize deva olabilir. Peki, sistemimizin bellek takviyesine ihtiyaç duydugunu nasil anlayacagiz? Satin alirken nelere dikkat etmemiz gerekiyor? Bilgisayarda yapilan hangi is için ne kadar bellek gerekiyor?
Sisteminiz Yavasladi, Bilin Bakalim Neden?
Bilgisayarinizi yeni aldiginiz günlerde hizli çalismasiyla övünüyor, ayni anda birçok programi çalistirirken gerçekten de hiç sorun yasamiyordunuz. Bugünlerdeyse sistemin genel olarak yavasladigini hissediyorsunuz ve birden çok program ayni anda çalistiginda islemlerin tamamlanma süresi sabrinizi zorluyor. Peki nasil oluyor da zamaninda tikir tikir çalisan sisteminiz gün geçtikçe yavasliyor ve sorun çikarmaya basliyor? Degisen ne? Bu sorunun cevabi parçalarin fiziksel olarak yipranmalari ya da yaslanmalari degil. Yukaridaki belirtiler sadece ve sadece sisteminizin günün sartlarinda çalisan uygulamalari kaldirabilecek kadar yeterli miktarda bellege sahip olmadigini gösteriyor. Isletim sisteminiz açik olan uygulamalara ait verileri kullanim süresince bellekte tutar. Üstelik bellekler, okuma ve yazma konusunda sabit diskinizden defalarca daha hizlidir. Çalisir haldeki uygulamalar çogalip da bellegi tamamiyla doldugundaysa, sabit diskinizin bir bölümü bellegin devami gibi kullanilir ve uygulama verileri buraya yazilir. Sabit diskler bu tür bir kullanim için oldukça yavas kaldigindan sistem daha uzun sürede tepki vermeye baslar ve agirlasir. Her geçen gün kullanima sunulan yeni programlar öncekilere göre daha gelismis özellikler vaat ettikleri gibi, sistem kaynaklarini da daha müsrif kullaniyorlar. Kullanici da bu duruma ayak uydurmak ve kapasite artirimina gitmek zorunda kaliyor Bu durumu en çok kullanilan uygulamalardan biri olan Internet Explorer’la örnekleyebiliriz. Internet Explorer’in bugünlerde yaygin olarak kullanimda olan 6’inci sürümü, yakinda birçok kullanici için yerini Internet Explorer 7’ye birakacak. Internet Explorer 6, bos ve yeni açilmis halde yaklasik 13 MB bellek kullanirken, Internet Explorer 7 Beta 2 ayni kosullarda yaklasik 19 MB bellek kullaniyor. IE 7’nin henüz beta durumunda oldugunu ve bir süre daha gelistirilecegini düsünebiliriz ama yine de kararli sürüm çiktiginda bellek kullanimi açisindan durum pek degismeyecektir. Tabii Internet Explorer yeni sürümüyle daha çok bellek tüketen programlardan yalnizca biri. Ayni durumun hemen hemen bütün programlar için geçerli oldugunu düsünürsek, kullaniciya güncel programlarin nimetlerinden faydalanabilmek için gerekli donanimi edinmek düsüyor.
Ne Kadar Bellek Yeterli?
Sisteminizde bulunmasi gereken bellek miktarindan bahsederken söylenmesi gereken ilk sey; ne kadar çok olursa o kadar iyi olacagi. Bellek kullanimi konusunda önemli olan, sisteminizde ne kadar programin yüklü oldugu ve bunlarin ne kadarini ayni anda çalistirmaya ihtiyaç duydugunuzdur. Bir sistemin yavaslamasi bellek yetersizligi disinda düsük hizli bir islemci, yavas bir sabit disk, güçsüz bir ekran karti ya da eski olan donanim sürücüleri gibi sebeplerden de kaynaklaniyor olabilir. Üreticiler, ortaya koyduklari yazilimlarin ihtiyaç duydugu bellek miktarini da duyururlar. Örnegin Microsoft, Windows XP için en az 64 MB bellege ihtiyaç oldugunu, önerilen miktarin ise 128 MB oldugunu belirtiyor. Oysa ki WIndovvs XP üzerinde tamamen saglikli bir çalisma için sisteminizde en az 384 MB RAM bellege ihtiyaç duyuluyor. Güncel oyunlarin çalistirilmasindaysa esas etken bellek degil. Burada sisteminizin görüntü islerinden sorumlu olan bileseni yani grafik kartiniz öne çikiyor. Eger ekran kartiniz çok zayifsa her ne kadar bellekten yana bir sikintiniz olmasa da oyunlari rahat çalistiramiyorsunuz.
Bellek ihtiyacini Windows’la Ölçün ;
WIndovvs XP, sisteminizdeki bellek kaynaklarinin kullanim durumunu inceleyebilecegimiz iki farkli çözüm sunuyor. CTRL+ALT+DELETE tuslarina ayni anda basildiginda açilan Windows Görev Yöneticisi, anlik olarak bellek kullanimini ve hangi uygulamanin bellekte ne kadar yer isgal ettigini gösteriyor. Görev Yöneticisi: "Performans" sekmesine tikladiginizda pencerenin üst kisminda islemciye, alt kismindaysa bellek kullanimina dair bilgileri göreceksiniz. Buradaki en önemli bilgiler, "Ayrilmis Bellek" ve "Fiziksel Bellek" basliklari altinda bulunuyor. "Ayrilmis Bellek" basliginin altindaki "Toplam" degeri size sisteminizin o an kullanmakta oldugu bellek miktarini gösteriyor. Bu deger anlik olarak sistemin üzerindeki yüke göre degisiyor ve bilgisayarinizda bulunan fiziksel bellek miktariyla bir ilgisi yok. "Sayfa Dosyasi Kullanimi Geçmisi" basligi altindaki grafik, bu degerin seyrini gösteriyor.
Sisteminizde ne kadar gerçek bellegin bulunmakta oldugunuysa, "Fiziksel Bellek" basligi altindaki "Toplam" degeri gösteriyor. "Ayril mis Bellek" degeri uzun süre "Fiziksel Bellek" degerinin yakinlarinda dolasiyorsa, tehlike çanlari çaliyor demektir.Sistem Monitörü: Baslat menüsünden Çalistir’a basip, çikan kutuya ’perfmon’ yazarak Performans Monitörü uygulamasini baslatabilirsiniz. Uygulamayi baslattiktan sonra CTRL+I tuslariyla sayaç ekleme diyalog kutusunu açin. "Performans Nesnesi" açilir menüsünden "Bellek" seçenegini seçin ve "Listeden Sayaç Seç" seçenegini etkin hale getirin. Sonrasinda "Kaydedilmis Byte" ve "Önbellek Hatasi/sn" sayaçlarini ekleyin. Tüm islemleri tamamladiktan sonra bir yandan her zamanki gibi sisteminizi kullanmaya devam ederken, bir yandan da "Sistem Monitörü" programi, sisteminizin bellek kullanimini analiz edecektir. ’Kaydedilmis Byte’ degeri sürekli belirgin bir sekilde sisteminizdeki bellek miktarinin üzerinde duruyorsa, sistemde bellek sikintisi yasaniyor demektir. "Önbellek Hatasi/sn" grafiginin sürekli yüksek degerlerle pencerenin üst kisimlarinda görülüyor olmasi da ayni duruma isaret eder.
Piyasadaki Bellek Türleri ;
Günümüzde anakartlar degisik standartlardaki bellekleri kabul ediyorlar. Sisteminize takviye yaparken dogru tipteki bellegi satin almak zorundasiniz. Peki, SDRAM, DDR, DDR2, RDRAM gibi farkli isimler tasiyan bu belleklerin aralarindaki fark nedir?
SDRAM (Synchronous Dynamic Random Access Memory): 1998 ve 2002 yillari arasinda yogun olarak kullanilan bu bellek tipinin PC-100, PC-133 ve PC-166 isimleriyle anilan 100, 133 ve 166 MHz’lik 3 farkli seçenegi bulunuyor.
DDR-SDRAM (Double Data Rate): 2001 yi lindan beri kullanimda olan DDR RAM’ler ayni anda iki veri paketini tasiyabilmeleriyle ve yüksek transfer hizlariyla öne çiktilar. Örnegin bir PC-266 teorik olarak saniyede 2100 MB veri transfer edebiliyor. DDR RAM’lerin PC-2100 (DDR-266), PC-2700 (DDR-333) ve PC-3200 (DDR-400) modelleri bulunuyor. Tabii ayni zamanda overclock’culara yönelik bazi uç modellerden de bahsedebilmek mümkün.
DDR2-SDRAM: 2004 yilindan itibaren kullanimda olan DDR2 bellekler, ayni anda 4 veri paketi transfer edebiliyorlar. DDR2 RAM’lerin PC2-3200 (DDR2-400), PC2-4200(DDR2-533), PC2-5300 (DDR2-667) ve PC2-6400 (DDR2-800) modelleri bulunuyor.
RDRAM (Rambus DRAM): DRAM, Rambus firmasinin gelistirmis oldugu bir bellek tipi. Günümüzün standart PC’Ierinde hemen hemen hiç bulunmayan DRAM’ler bir ara ma-saüstü sistemlerde kullanildiysa da, daha çok 1996 yilindan beri Workstation’larda kullaniliyor. SDRAM’lerde 168, DDR’larda 184 ve DDR2’lerde 240 adet pin bulunuyor. Bu yüzden bellek satin alirken anakartinizla uyusan modeli satin almaniz gerekiyor. Anakartinizin hangi tipte bellek kullandigini görmek için kullanim kilavuzuna bakabilirsiniz.
Farkli Bellek Kapasiteleri
SDRAM’lerin 128, 256 ve 512 MB’lik modelleri üretilmis durumda. DDR’lardaysa ek olarak 1 GB’lik bellekler de bulunuyor. Eger sisteminiz DDR2’yi destekliyorsa, 256 MB, 512 MB, 1 GB ve 2 GB’lik dört seçenege sahipsiniz. Bazi anakart tipleri yüksek bellek modüllerini desteklemediginden, özellikle 2 GB’lik bir bellek modülü satin alirken anakartiniz tarafindan desteklenip desteklenmedigini arastirmanizda fayda var. Ayrica anakartiniz çift kanal bellek teknolojisine sahipse (Dual Channel) birçok üreticinin piyasaya sürmüs oldugu çift bellekli kitlerinden birini tercih etmeniz daha yüksek performans saglayacaktir.
Saat Hizi’nin Önemi
Sisteminizin BlOS’u, açilis sirasinda belleklerinizin hizlarini inceler ve çalisma sirasinda zamanlamayi buna göre ayarlar (Serial Presence Detect). Bu yüzden belleklerinizin hizi çogu zaman sisteminizin genel hizi üzerinde önemli bir etki gösterir. Veriler bellek üzerinde satirlar ve sütunlar halinde düzenlenir. Çip üzerindeki veriye erisim için sirasiyla çip seçimi (Chip Select; CS), satir adreslemeleri (Row Address Strobe; RA5) ve sütun adreslemeleriyle (Column Access Strobe; CAS) gerçeklesir. Çalisma rutini sirasinda önce bellek kontrolcüsü aktif bir satiri seçer. Sonrasinda gerekli sütuna geçerken adresin dogrulugundan emin olunmasi sirasinda bir miktar gecikme (RAS to CAS Delay ya da tRCD) yasanir. Bu gecikmeden sonra bellek kontrolcüsünden bir okuma emri gelir. CAS gecikmesi DDR belleklerde 2, 2.5 ya da 3 saat turu (clock cycle) sürer. Veriye erisildikten sonra kullanilan satir aktif konumdan çikarilmalidir. Bu da DDR belleklerde 2 ya da 3 saat turu zaman gerektirir. Ardisik erisimler arasindaki zaman (Active to Precharge Delay) ayarlanirken de herhangi bir hatanin olusmasini engellemek üzere "CAS Gecikmesi + RAS Precharge Gecikmesi + Güvenlik için Ek Zaman" gibi bir formül uygulanir. Satin aldiginiz bellegin üzerinde bahsettigimiz degerleri görebilirsiniz. Bu degerlerden sonra ise bellek tipini gösteren bir ibare yer alir (PC-2700 gibi). (-) kisa çizgiden sonra gelen rakamlar da tRCD ve tRP degerlerini gösteriyor. Yeni bellegi, üzerindeki degerleri eskisiyle karsilastirarak almaniz, herhangi bir uyumsuzluk problemi yasamanizi engelleyecektir.Önermesek de RAM belleklerin RAS to CAS ve CAS gecikmelerini düsürerek performans artisi saglamak mümkün. Burada dikkatli olunmasi gereken nokta ise bu degerleri sistemi kararsizliga itecek kadar asagiya indirmemek. Konuyla ilgili ayrintili bilgileri www.crucial.com , www.geil.com.tw ve www.ocz.com adreslerinden alabilirsiniz.
Sisteminizin Destekledigi Bellek Tipleri
Anakartinizin hangi bellekleri destekledigi, üzerinde bulunan çipsete baglidir. Örnegin Pentium III ve Celeron islemcileri destekleyen VIA Apollo Pro 133a çipsetli Soket 370 anakartlar, SDRAM bellekleri destekliyor. Ayni çipsetin Pro 266 versiyonu DDR RAM bellekleri desteklerken, Intel 820 çipseti tasiyan Soket 370’ler Rambus belleklerle çalisiyor. Anakartiniza uygun bellek tipini belirlemek için kullanim kilavuzuna basvurmanin yaninda www.sisoftware.net adresinden indirebileceginiz SiSoft Sandra (8,14 MB) isimli analiz uygulamasini da kullanabilirsiniz. Sandra’yi kullanarak anakartinizin üzerinde bulunan çipsetle ve kullanmakta oldugunuz belleklerle ilgili ayrintili bilgilere ulasabilirsiniz.
Bellek Yuvalari ve Toplam Kapasite
Anakartinizin kullandigi çipset, üzerinde bulunan bellek yuvalarinin sayisini belirlemenize yardimci olmaz. Anakart üreticileri zaman zaman kartin üzerindeki çipsetle yüksek miktarda bellegin desteklendigini söylerken, anakart üzerine yeterince bellek yuvasi koymayabiliyorlar. Anakartinizda kaç adet bellek yuvasinin bulundugunu ögrenmenin yolu, yine kullanim kilavuzundan ya da Sandra’dan geçiyor.
Windows’un Bellek Sinirlari
Bugünlerde Intel 995X Express gibi anakartlar 8 GB’a kadar bellegin kullanimini destekliyor. Ama yüksek miktarda bellek kullanabilmek için dogru isletim sistemi üzerinde çalisiyor olmalisiniz. Windows 9x ve Windows Me gibi eski isletim sistemlerini kullananlar, ne yazik ki 512 MB’in üstündeki RAM bellek miktarindan çok bir fayda elde edemiyorlar. Windows 2000 ve Windows XP’nin 32 bitlik sürümleriyse 4 GB’a kadar fiziksel bellegi destekliyor. 4 GB bellek bulunan bir bilgisayarda bu isletim sistemleri bellegin 2 GB’lik bölümünü kendine ayiriyor ve diger uygulamalara yine 2 GB’lik bir bellek alani kaliyor. Boot.ini dosyasinin üzerinde ufak bir degisiklik sayesinde Windows’un kendine ayirdigi bellek miktarini 1 GB sinirina çekebilirsiniz. Böylece çalistirdiginiz uygulamalar için size 3 GB bellek alani kalir.
Yakinda piyasaya sürülecek olan Windows Vista ise 64 bit çalisan bir isletim sistemi olacagindan burada durum tamamen degisecek. 64 bitlik isletim sistemi demek teorik olarak 16 Exabyte’a kadar bellegi adresleyebilen bir adres sistemi manasina geliyor. Exabyte ise 1 milyar tane gigabyte demek. Tabi bunlar teorideki degerler oldugu için fazla kafa yormanin manasi yok. Pratikte ise su anda en fazla bellek adresleyebilen isletim sistemleri olan WinServer 2003, Datacenter x64 Edition ve Enterprise x64 Edition gibi Windovvs sürümleri 1 Terabyte (1024 GB) bellek kullanabiliyor. Windovvs XP’nin 64 bitlik versiyonu ise 32 GB fiziksel bellegi adresleyebiliyor.
Masaüstü Bilgisayarin RAM Montaji ;
Satin aldiginiz bellekleri bilgisayariniza kolayca monte edebilirsiniz. Bu islem sirasinda ihtiyaç duyacaginiz tek sey, kasanizin vidalarini sökmekte kullanacaginiz bir tornavida. Öncelikle anakartinizin kullanim kilavuzuna kisaca bir göz atan. Eger bellek montajiyla ilgili bir uyan varsa mutlaka göz önünde bulundurmalisiniz. Kullanma kilavuzunda belleklerin nasil monte edilecegi anlatiliyor olsa da, biz burada önemli noktalarin üzerinden geçecegiz. Genellikle anakartlar üzerinde 2 ila 4 adet bellek yuvasi bulunur. Yeni belleklerinizi anakarta takilana kadar anti statik kabinda bulundurmalisiniz. Bu kaplar statik elektrigin bellege verebilecegi zarari engellemek için bir güvenlik önlemi niteligindedir. Sisteminizin kasasini açmadan önce güç kaynagina giden kabloyu prizden çekerek elektrikle olan ilgisini tamamen kesmelisiniz. Kasanizin arkasindaki vidalan sökerek kapagi açin. Bellegi takmaniz gereken uygun yuvayi belirledikten sonra yuvanin iki yanindaki kulaklari açin. Anakartla iletisimi saglayan pin’lerin dogru yerlestiginden emin olun ve kartin her iki yanindan hafifçe baski uygulayarak bellegi yuvaya oturtun. Sonrasinda çikartmis oldugunuz kasa kapagini yerine takarak bilgisayarinizi açin.
Açilista sisteminiz yeni eklemis oldugunuz bellekleri kullanmaya baslayacaktir. Eger Windows Görev Yöneticisi ya da Sandra benzeri bir program araciligiyla eklediginiz bellegi göremiyorsaniz, kasanizi tekrar açarak bellegin yuvaya dogru sekilde oturup oturmadiginiz kontrol etmeniz gerekecek.
Dizüstü Bilgisayarlarda Bellek Degisimi ;
Dizüstü bilgisayarlar yalnizca SO-Dimm yani Small Outline (Küçük Dis Hat) tipindeki bellekleri kullaniyor. Bu tipteki bellekler ebat olarak masaüstü bilgisayarlarda kullanilanlardan daha küçük. Günümüzde çogu dizüstü bilgisayar DDR bellek kullanirken, bazi yeni sistemlerde de DDR2 kullaniliyor. 3 yildan daha uzun süredir kullanilmakta olan kimi dizüstü bilgisayar-lardaysa SD-RAM’lere rastlanabiliyor. Bilgisayarinizin hangi tipte bellek kullandigini kullanma kilavuzundan ögrenebilirsiniz. Dizüstü bilgisayarinizin adaptör fisini çektikten sonra pilini de çikartin ve bellek yuvalarina ulasmak için ters çevirerek alt yüzüne bakin. Bellek yuvalan genellikle burada, vidalarla sabitlenrnis bir kapagin altinda bulunur. Sik görülmese de bazi modellerde yuvalara ulasmak için bilgisayarinizin klavyesini sökmeniz gerekebilir. Bellek yuvalarina nasil ulasacaginizi da ayrintilariyla kullanim kilavuzunuzda bulabilirsiniz.
Bellekleri nazikçe yukari dogru kaldirarak kilitlerinden kurtarin. Daha sonra yenilerini de ayni dogrultuda hafifçe baski uygulayarak yuvaya yerlestirdikten sonra asagi dogru iterek sabitleyin. Bellek yuvasini örten kapagi kapatin ve bilgisayarinizi açin.
