Atlama komutlari döngü komutlarindan farkli olarak istedigimiz sartlara göre dallanmayi saglar. Atlama komutlari karsilastirma komutlari ile veya karsilastirma komutlari olmadan da kullanilabilir. Ancak özel durum ve hassas degerler için karsilastima komutlari mutlaka gereklidir. Bunun için öncelikle karsilastirma komutlarini ögrenmemiz gerekir.

Karsilastirma komutlari bayrak registerin bitlerine göre hareket eden, bayrak registerin ilgili bitlerinin set veya reset yaparak sartlari olusturan komutlardir. Daha önce CMPS komutundan bahsetmistim. Bu komut ESI ve EDI ile karsilatirma yaptigi gibi ECX ile uzun ölçekli karsilatirmalarda yapar. Karsilastirma komutlari genel olarak CMP komutu altinda toplanmistir. CMP komutu aynen registerin adreslemelerinde anlattigim gibi çok genis bir adresleme sahasina sahiptir.

cmp reg1,reg
cmp reg1,deger
cmp [addr],reg1
cmp [addr]deger

gibi karsilatirma olanaklari mevcuttur. Kombine kullanimlarda bu etki daha da arttirilir. Örnegin bir hafiza bölgesinde analiz yapmamamiz gerekiyorsa ve sadece sayilari bulmak istiyorsak <0 ve >9 olarak mantik formülü kurabiliriz. Bunuda "eger veri 0 sayisi ASCII (0 ASCII sembolu 30h)  sembolünden küçükse ve 9 sayisi ASCII  (9 ASCII sebolu 39h) sembolünden büyükse bu bir sayi degildir diyebiliriz. Bunu Assembler olarak ifade etmek istersek :

cmp byte ptr [bölge],30h
ve
cmp byte ptr [bölge],39h
ise dogru degilse yanlis
seklinde sembolik olarak ifade ederiz. Burada geriye kalan sadece karsilastirma kosuluna göre dallanma yapan atlama komutlaridir. Tam halini yazacak olursak:

cmp byte ptr [bölge],30h
jl düsük
cmp byte ptr [bölge],39h
ja büyük

Yani ASCII kodlarini bildigimiz 0 ve 9 sayilarinin sinirlari içindemi seklinde bir sinama yapmis oluyoruz. CMP komutu gibi bit karsilastirmasi yapan TEST komutuda vardir. TEST komutunun özünde bit karsilatirmasi vardir ve özellikle lojik islemlerde çok kullanilir.

TEST komutunun CMP komutundan en büyük farki karsilastirilan degerlere mantiksal AND isleminin uygulanmasidir. AND komutunun  islevini daha sonra ayrintili olarak görecegiz ancak kisaca bahsetmem gerekirse AND islevi karsilastirma sonucunda iki bitte eger 1 ise sonuç biti 1 (set olur) diger durumlarda 0 (reset) olur. Tabi sonuç tam tersi oldugu için bu karsilastirma sonuçlari yukarida bahsettigim sartli karsilastirma komutlarinin sonuçlarindan farkli (tersi) olur. Ayni sekilde atlama komutlarinda oldugu gibi standart bayrak (flag register) bitlerini kullanir.

Birde karsilatirma komutu kullanmadan yapabilecegimiz dallanmalar var. Her ne sekilde olursa olsun bir programin akisinda eger registerlerden birisi sifir yada sifir oluyorsa mutlaka Z (Zero flag) set (yani 1) olur. Öyleyse CMP yada TEST komutu kullanmadan da atlama yapabiliriz.

Atlama komutlariyla ilgili küçük bir tüyo vermek gerekirse, sartli atlama komutlarinin yanina gelen "e" harfi ile kendi sarti ile birlikte esit olmasi durumunuda kontrol eder. Ayrica sartli atlama komutlari +127 -128 aralikla atlama yaptigi gibi opkodu degiserek (bizim birsey yapmamiza gerek olmadan derleyici otomatik olarak yapar) 16 ve 32 bit atlamada mevcuttur. Asagidaki listede belirttigim gibi JMP komut haricindeki diger tüm atlama komutlari eger sartli yerine gelmiyorsa kendinden sonraki opkod ile yoluna devam eder.

Simdi sartli atlama komutlarini inceleyelim.:

Örnekler:

1) Burada yazi içinden \'h\' harfi araniyor ve bulunca "buldum" isimli etikete gidiyor. Burada sayi verilmedigi için arama islemi \'h\' harfini buluncaya kadar devam ediyor.

veri    db \'Assembler hizlidir\',0
....

        lea esi, veri   
ara1:
        lodsb
        cmp al,\'h\'
        je buldum
        jne ara1
        buldum:
        .....

2)

yazi        db \'CW dostlarina selamlar!\',0
key         db 0
....

          lea esi, yazi
          mov ecx,5
          xor eax,eax
          xor ebx,ebx
topla:
            lodsd
            add ebx,eax
            loopnz topla
            cmp ebx,12345678
            jz crc_ok
            mov byte ptr [key],0
             ret
crc_ok:
            mov byte ptr [key],1
            ret

Burada da verilen yazi toplaniyor ve istedigimiz sonucun çikip - çikmadigina bakiliyor. Eger sonuç dogru ise "key" olarak belirtigimiz hafiza bölgesini 1 yapiyor degilse yoluna devam edip 0 yapiyor. Basit bir algoritma. Burada "key" bölgesi illaki 1 veya 0 yapilmak zorunda degil. Kullanici programin aksina göre istedigi gibi degerler kullanabilir.

CMPXCHG komut iki komutun birlesik tek bir komut olarak tasarlanmasi sonucu ortaya çikmistir. Daha önce gördügümüz CMP ve XCHG komutlarinin islevini kombine bir sekilde yapar. Bu komut A registerler (AL, AX, EAX) için tasarlanmistir. CMPXCHG komut ile EAX register ile baska bir deger yada register karsilastirilir ve sonuç ayni ise karsilastirilan deger ile A register degeri yerdegistirir. Optimize kullanimlar için gerçekten ideal bir komuttur.

Ayni CMPXCHG komutu gibidir ancak 64 bitlik bir islem kapasitesi vardir. Bu komut CMPXCHG komutu gibi EAX registerle beraber EDX registeride asil olarak kullanir. ECX :EBX register degerler EDX:EAX ayni ise ikisi yer degistirir. Daha büyük islemler için idealdir.

JMP komutu bagimsiz bir atlama komutudur. Bu komut ile gösterdigimiz yere atlanir ve program buradan itibaren devam eder. JMP komutu sartli döngüler içinde geri dönüsüm atlamasi içinde kullanilir. Ancak mutlaka döngüyü kesecek bir kontrolde eklemek gerekli yoksa döngü sonsuz olacak dolayisiyla islem yerine getirilemeyecektir. 

Örnek döngü:

        lea esi,yazilar
dis1:
lodsb
cmp al,\'A\'
jz buldum
jmp short dis1
buldum:
......

Burada görüldügü gibi yazilar bölgesinden \'A\' harfini ariyoruz. Bu aramanin bir limiti yok. Buluncaya kadar ESI registerin degeri LODSB ile yükseltilip AL degeri alinacak. Eger bulursa "buldum" olarak belirttigimiz yere atlayacak ve döngüden çikilmis olacak. Eger alinan deger \'A\' degilse JMP SHORT DIS1 ile direkt atlama yapilarak döngü devam edecek. Burada SHORT kisa mesafelerdeki atlamalar için kullanilan bir ek. JMP komutu uzun ve kisa atlama olarak ikiye ayriliyor. Eger hiçbir sey belirtmezsek derleyici uzun olarak algilar ve bu opkod 6 byte uzunlugundadir. Kisa olan ise sadece 3 byte uzunlugundadir ve bu sayede programda 3 bytelik bir alan optimizesi yapmis oluyoruz. SHORT ekini kullanmak zorunlu degildir.

CALL komutu sartli atlama komutu degildir. Programin akisi içerisinde istenildigi zaman baska bir yere sartsiz atlanarak oradaki kodun çalismasi saglananilir. CALL sartli degildir ancak RET komutu ile kombine çalisir. Bunun en büyük nedeni ise CALL komutunun diger atlama komutlarinda olmayan bir özelligindir. CALL komut çagrildigi yerde islemlerini tamamladiktan sonra RET komutu ile çagrildigi yerin sonrasina devam eder. Böylece program bir akiskan düzen üstüne oturtulmasi ve çagrilan prosedurun (kod blogu) sonuçlarinin alinip kullanilmasi saglanmis olur. CALL ve RET komutlari yigin bölgesiyle çalisir. Zaten geriye dönüs yigin bölgesine atilan CS ve IP register degerleri ile mümkün olur. Bu yigina atma islevi tamamen CPU tarafindan olusturulur ve programci isinin bitip geriye dönmesini istedigi yere RET komutunu koyar. Bu komut o andaki yigin bölgesinden CS ve IP register degerlerini alir ve geriye dönüsümü saglar. Ancak burada dikkat edilecek bir nokta var. Eger çagrilan prosedur içinden yigina atma islemi yapilip tekrar geriye alinmadiysa yigin bölgesi yanlis degerleri verecektir dolayisiyla program yanlis yere dönüs yapacaktir. Eger özel bir algoritma olusturulmuyorsa prosedurun basindaki yigin degeri ile RET komutuna ulasan yigin bölgesi degeri ayni olmak zorundadir. Eger ayni olmuyorsa bunu RET komutunun degerini alacagi yeri isaret ederekte yapabiliriz. Normalde RET komutu kendi basina kullanilir. Ancak  asagida oldugu gibi RET komutunun geri dönüs degerlerini "ayarlama" yaparak gösterebiliriz.

RET 0008

Bu komut ile RET komutu geri dönüs degerlerini (adresini) yigin bölgesinin 8 byte öncesinden almaktadir. Yani ESP-8 (yada SP-8) seklinde olmaktadir.

CALL komutu ile çagrilan kod blogundan istenildigi kadar yine CALL komutu kullanilabilir. Ayni kendisinde oldugu gibi çagrilan içsel CALL komutlari yine RET komutu ile çagrildigi yere geri dönecektir.

CALL komutunun en iyi özelliginden birisi prosedur olarak kullanildiginda yaninda yigin bölgesi vasitasiyla parametlerler kullanilabilmesidir. Standart Windows API fonksiyonlarida bu düzene göre çalisirlar.

CALL Fnt,param1,param2,param3,......

gibi. Bu durumda parametreler sirasiyla yigin bölgesine atilirlar ve çagrim yapilan yerde istenildigi gibi kullanilirlar. Derleyiciler prosedur sonunda RET komutunun yanina otomatik olarak parametre sayisi kadar düsüs degeri koyar ve dönüsümün dogru yere olmasini saglar.

        xor eax,eax
xor ebx,ebx
        call denemeproc,1,2,3
        ......                                

denemeproc proc   p1:dword, p2:dword, p3:dword

         mov eax,p1
         mov ebx,p2
         add eax,ebx
         imul eax,eax,p3
        ret
denemeproc    endp

Bu örnekte denemeproc isimli prosedur (kod blogu) 1,2,3 sayilari ile çagriliyor. Prosedürün basina gelince yigin bölgesinde CS, EIP, 1,2,3 degerleri olacaktir. Prosedurde bu degerleri kullanmak için hepsine bir simge veriyoruz.Burada p1,p2,p3 gibi. Sonra bunlarin degerlerini veriyoruz ki prosedur içinde dogru kullanilim olussun. Islem yapiliyor ve sonuçta bir EAX degeri olusuyor. Tekrar belirtmem gerekirse burasi tamamen programcinin hakimiyetinde, sonuçta mutlaka EAX register olmak zorunda degil. Ayni sekilde parametre sayisi ve degisken isimleride tamamen kullanicinin kontrolündedir. Ben burada örneklemek için bu degerleri ve registerleri kullandim. Prosedure (kod blogu) RET komutu ile bitiyor ve geri dönüs basliyor. Biz burada sadece RET komutunu vererek yigin bölgesi - atlama bölgesi dogrulamasini derleyiciye birakiyoruz. Ancak herhangi bir debugger ile bakinca burada RET komutunun yaninda 000Ch degerinide görecegiz. Yani RET 000Ch olacaktir. Geri dönüsüm islemi benim örnekte ..... seklinde belirttigim yere olacaktir. Yani çagrilan komutun sonrasina.

Bu standart bir islem degildir. Sadece programcilarin kullandigi ve güzel bir yöntemdir. Bu yöntem RET komutunun geri dönüs için yigin bölgesini kullanmasi esasina dayanir. Herhangi bir register yada herhangi bir deger yigin bölgesine atilir (PUSH ile yada direkt olarak MOV [ESP+4],deger gibi) Daha sonra RET komutu uygulanarak istenilen adrese dönmesi saglanilir.

push 401000h
ret

Bu dönüsüm sonunda elbette yigin bölgesinden çagrim adresinin degeri düsülerek ESP (ve SP) register degeri degisecektir.
Ben bu yöntemi daha çok grup eslemeleri ile kullaniyorum. Yani beser byte aralikli atlama tablosu olusturup yapilan matematiksel isleme göre (offset degerini toplayarak) atlamayi sagliyorum. Sizlerde kendiniz böyle kisa ve yararli yöntemler gelistirebilirsiniz.

Her ne kadarki Windows ortaminda CALL FAR SEG:OFT seklinde bir komuta rastlamamis olsanizda bu çagrim sekli gerçek modda yani DOS ortaminda bir hayli önemlidir. En çok kullanildigi alan daha önce bahsettigim TSR\' ler konusundadir. Buna göre CALL komutu baska bir segmentte bir offseti çagirmakta ve yigin degerlerini buna göre saklamaktadir. Korumali modun yapisindan dolayi bu komutun korumali modda pek kullanma ihtiyaci duymayiz fakat sistemde yüksek düzeyli interrupt programlamarinda kullanilmaktadir.Gerçek modda ise (DOS) interrupt vektörlerinin alinan ve baska bir yere yönlendirilen (hook edilen) interrupt\'un (kesme) vektör degerleri mutlaka sisteme geri dönüs yapmak (callback) zorundadir. Yoksa sistem kararsiz duruma düserek kilitlemeye, resetlenmeye neden olacaktir. Bunun için vektör degerleri mutlaka tutulup interrupt rutini sonunda çagrilmalidir. CALL FAR komutu bunu tek ve komut olarak saglar. Ayrica yeri gelmisken belirtmekte yarar var, normal CALL çagrim islemlerinin geri dönüsümü saglayan RET komutu yerine IRET komutu tahsis edilmistir. IRET komutunun RET komutundan en büyük farki yigin bölgesine CS, IP registerden baska FLAG (bayrak) registeride atmasidir. IRET komutu korumali modda IRETD olarak kullanilir ve bu 32 bitlik IRET komutu demektir.

JMP FAR komutuda CALL FAR komutu gibidir kullanilisi aynidir. Ancak CALL FAR gibi geriye dönüsü yoktur. JMP komutu daha önce anlattigim gibi sartsiz ve direkt atlama yapar ve islem oradan itibaren devam eder.  

Örnegin:

mov eax,12345678h ; eax = 12345678h = 00010010001101000101011001111000b
mov ebx,87654321h ; ebx = 87654321h = 10000111011001010100001100100001b
xor eax,ebx ; eax = 95511559h = 10010101010100010001010101011001b

NOT Mantiksal komutu

NOT komutu "degil" anlamina gelir. Bunu bitlerin degili olarak düsünürsek 1 ise 0 ; 0 ise 1 demek oluyor. Yani tersine bitleri tam tersine çevirmis oluyoruz. Bu komut iki deger ile birlikte degilde dogrudan hedef üzerinde islem yapar. Bunun için basta belirttigim adresleme seklide sadece NOT Register seklini alir. Bu komutun asil sayisi ile sonuç sayisi toplanirsa ortaya en yüksek sayi çikar. Asagidaki örnekte 32 bitlik bir islem oldugu için sonuç 0ffffffffh olacaktir.

NOT Mantiksal Tablosu

Örnegin :

mov eax, 12345678h ; eax = 12345678h = 00010010001101000101011001111000b
not eax ; eax = EDCBA988h = 11101101110010111010100110001000b
12345678h+edcba988h = 0