Assembler merkezi islemci olan bütün sistemlerde ve isletim sistemlerinde   "kullanici - program - makine" iletisimi saglayan ve sembolik komutlar sayesinde programlamayi sayilar düzeyinden sembollere çikaran bir dildir. Normalde merkezi islemci (CPU) komutlari 1 ve 0 olarak anlar ve buna göre yapilmasi gereken islemleri yerine getirir.Kisacasi Assembler dili bir makine dilidir diyebiliriz…

Herhangi bir  EXE dosyaya bir editor ile baktigimiz zaman anlamsiz ve karmasik birçok semboller ve karakterler görürüz. Bunlar o an orada bulunan sayilara karsilik gelen ve ASCII olarak adlandirilan sembollerdir. Bu semboller hem sayilari,hem büyük/küçük harfleri,hemde birçok isareti içerir. ASCII tablosu 256 isaretten meydana gelir ve her sayi karsiligi bir semboldur. Ilk 32 karakter kontrol karakterleri adi verilen ve görülmeyen karakterlerdir.Bunlar yazici, string gibi islemlerde tek baslarina yada birden fazla görev alirlar. Örnegin 7 sayisi ASCII karakterlerinde \'BEEP\' anlamina gelir ve programinizda eger \'deneme yazisi\',7,0 seklinde kullanirsaniz yazi sonrasi bir \'beep\' sesi duyarsiniz. Yada 10 ve ardindan 13 kullanirsaniz yaziniz bir satir asagiya inip paragrafin en basina gelir. Örnegin:  \'deneme yazisi\',10,13,0

48 - 58 arasi ise sayilardir. Buna göre:

48 = \'0\'
49 = \'1\'
50 = \'2\' ....

sayi sekillerine denk gelir ve bu standarttir.

Büyük harfler 65\' den baslar 90\' a kadar devam eder. Ayni sekilde küçük harflerde 97 ile 122 arasindadir. Bundan sonra 256 sayisina kadar karsilik gelen karakterler özel karakterlerdir. Bunlarla pek çok sekil olusturulabilir.

1 - Onluk sayma sayilari (dec) 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16... seklinde devam eden bildigimiz sayi sistemi...

2 - Onaltilik sayilar (hex) 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,a,b,c,d,e,f,10,11... seklinde devam eden ve "a...f"  arasi ekstra olarak 6 sayi daha fazlaligi olan sayi sistemi...

3 - Ikili sistem (binary) 0,1    Bu sistemde ya sifir yada bir olacaktir. 0 kapali 1 ise açik mantigindadir. Bu sistem makina dilinin temelini olusturur ve programlamasi ve yazmasi çok oldugu için assembler diline gerek duyulmustur...

Normal sayilar hepmizin ilkokuldan beri ögrendigi sayi sistemidir. Sayi dizilimi 0 ile 9 arasidir ve her 9 sonrasi bir alt basamak bir yükselir.

Onaltilik sistemde toplam basamak yükseltme sayisi 16\' dir. Biz normal sayma sisteminde 9 sayisindan sonra 10 geldigini biliyoruz. Onaltilik sistemde ise 9 sayisindan sonra 0A,0B,0C,0D,0E,0F ve bundan sonra 10 gelir. Dolayisiyla 0A onaltilik sayisi normal sayi sisteminde 10 sayina esit gelir. Ayni sekilde 10hex sayisi normal sayi sisteminde 16 sayisina esit gelir. Kisaca onaltilik sayi sistemi 16\' nin katlari seklinde büyür.

Assembler programlarinda kullanilan sayilar su sekillerde simgelenerek birbirinden ayrilirlar:

- \'d\' harfi yada harfsiz bu bildigimiz onluk sistemde demektir. Eger bir kaynak kodunda sayinin  yaninda (önceden bütün sayilarin hex olacagini belirten .radix16 gibi bir komut kullanilmamissa) hiçbir simge yoksa o sayi göründügü degerinde bildigimiz onluk tabanda bir sayidir. Eger onaltilik kurallariyla yazilmis (a,b,c,d,e,f  içerikli) ve yaninda hiçbir isaret yoksa derleyici burada \'illegal number\' seklinde bir hata mesaji verir.

-\'h\' harfi ise her zaman onaltilik sistemde bir sayi oldugunu belirtir. Bu durumda normal onluk sistemde bir sayi yazip yanina \'h\' koyarsaniz bu sayi onaltilik olarak kabul edilecek ve yazdiginiz deger degilde onaltilik sistemin degerini alacaktir. Eger onaltilik bir sayi ve yanina \'h\' isaretini koyarsaniz o sayi onaltilik olarak ve verdiginiz degerde kabul edilecektir.

-\'b\' harfi ise ikilik sistemi belirtir ve adi üzerinde sadece 1 ve 0 kullanabilirsiniz. Aksi halde hata mesaji verir. Asagida hesaplamasini göreceksiniz ama önbilgi olarak vermek gerekirse yazmadiginiz basamaklar daima 0 olarak kabul edilecektir.

Örnekler:

323  ----> onluk sayi sisteminde ve degeri 323
323d----> onluk sayi sisteminde ve degeri 323
323h----> onaltilik sayi sisteminde ve degeri 803

02a-----> Hatali sayi. Içinde onaltilik sayi sistemine ait \'a\' kullanilmis ama sayinin ne oldugu belirtilmemis
02ah----> Onaltilik sayi onluk karsilik degeri 42

1110b--> Ikilik sistemde bir sayi ve normalde 00001110b olarak kabul edilir ondalik 14, onaltilik 0e sayisina denk gelir
1310b--> Hatali sayi yaninda \'b\' ile ikilik oldugu belirtilmesine ragmen içinde 3 sayisi mevcut. 1 veya 0 olmak zorunda.

Buraya kadar herkes bir fikir sahibi olmustur. Burada da bunlarin nasil  ve neden böyle oldugunu görecegiz. Öncelikle sunu belirtmem  gerekiyor: onluk zaten biliyoruz ama onaltilik ve ikilik sistem mutlaka bilinmesi gerekiyor. Programlarinizda, denemelerinizde hep bu sistemler kullanilacak. Komutlar hep bu sistemlere göre çalisacak ve bazilari sadece bu sistemlerdeki degerlere göre hareket edecek. Bunun için bir assembler programcisinin mutlaka bu sistemleri bilmesi ve kullanmasi gerekiyor.

Normal bildigimiz sayma sayilarinin 0 dan baslayip 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11... gibi gittigini biliyoruz. Ona onluk sistem adini veren kural ise her 10 sayi sonrasi bir basamak altini basamak atlatmasidir. Onaltilik sistem ise yine 0 dan baslayip 1,2,3,4,5,6,7,8,9,a,b,c,d,e,f,10,11.. seklinde devam eder. Burada görüldügü gibi onaltilik sistem her 16 sayi sonrasi basamak atlatiyor. Ayrica a,b,c,d,e,f olmak üzere 6 tane daha fazladan sayiya sahip. O zaman onaltilik bir sistemde deger 10 ise onluk sistemede o sayi 16 demektir. Yani 16 nin katlari olarak artmaktadir.

10h = 16
20h = 32
a4h = 164 gibi...

Önce en kolay sekliyle baslayalim. Yukaridaki örnekte a4h onaltilik sayisinin 164 oldugunu görüyoruz. a4h sayisina bakinca iki basamaktan oldugunu biliyoruz ve yine biliyoruz ki onaltilik sayi sistemi 16\' nin katlari ile büyür ve \'a\' harfinin onluk sistemdeki degeri 10 , o zaman elimizde 0a +0 seklinde bir sayi var:

0a* 16 + 4 olacak. 0a = 10 olduguna göre:  10 *16+4 = 164

Birinci basamak her zaman kendi degerindedir. Sayi 0ah,0bh,0ch.. olsa bile onluk sisteme çevirilince birlik basamak olarak digerlerine eklenir. Diger basamaklarda ayni bildigimiz matematik kurallarinda oldugu gibi basamak çarpani esas alinarak çarpilir. Nasilki 164 sayisinin 16*10+4 oldugunu biliyorsak onaltilik sistemde de 164 sayisinin 0ah*10+4 oldugunu biliriz.

Daha büyük sayilarda onaltilik sistemden onluk sisteme çevrim söyle yapilir:

Elimizde 03f4ah gibi bir sayi oldugunu farzedelim. Bu sayi "3 - f - 4 - a" olarak 4 basamakli ve onaltilik sistemde. Her zaman sondan basliyoruz ve 2\'1, 2\'2, 2\'3 gibi gidiyoruz. Burada  çarpan sayilari daima sabittir.

Basamak    Çarpan            Üs 2\'
-------------    ------------      -------------------
1                  1      1   * 1
10               64      16 * 16
100             256     16 * 64
1000            4096     16 * 256
10000         65535     16 * 4096
100000       1048576     16 * 65535
1000000     16777216     16 * 1048576
10000000   268435456   16 * 16777216

gibi öyleyse bizim sayimizi bulmanin zamani geldi

0ah  *  1                            = 10
04h  *  16      = 16  *  4       = 64
0fh   *  256    = 15  *  256    = 3840
03h  *  4096  = 03  *  4096  = 12288

Ondalik bir sayiyi ikilik bir sayi sistemine çevirmek çok kolaydir. Öncelikle ikilik bir sayinin 1 ve 0 sayilarindan olustugunu hatirlayalim. Bu düzen nasil olusur? Bir sayi ikiye ya tam bölünür yada kalanli bölünür. Eger tam bölünüyorsa 0, kalanli bölünüyorsa 1 olur. Kalanli bölünme drurumunda 1 olur ve sayidan bir eksiltilerek isleme devam edilir. Örnegin:

22 /2  0
11/2   1
5/2     1
2/2    0
1/1    1

olur ve daima tersden yazilarak ikili sisteme çevrilmis olur. O zaman 22 ondalik sayisi 10110 ikili sistemine esit olur. Bu islem esasen bundan sonraki konuda görecegimiz bitlere ayirma islemidir.

Bit, Byte, Kilobyte, Megabyte, Gigabyte...

Elimizdeki sayi: 256 ve bu sayinin onaltilik sekli 0FFh, bunu ikili sisteme çevirirsek :

256/2  0
128/2  0
64/2    0
32/2    0
16/2    0
8/2      0
4/2      0
2/2      0
1/1      1

sonucunu elde ederiz. bu durumda 256 sayisi 1 byte ve 8 bitten olusur. Bu 8 tane bitin illaki 1 ve 0 olmasi gerekmez. Sonuçta 8 tane 1 veya 0, 1 byte\'i  olusturur. Byte ile beraber bütün üst birimler 1024 \' ün katlari olarak artar.